Aracı Değişken (Mediation) Nedir?
Aracı etki, bir bağımsız değişkenin (X) bir sonuç değişkeni (Y) üzerindeki etkisini, arada bir aracı değişkenin (M) varlığına bağlı olarak açıklar. Bu kavram, neden-sonuç ilişkilerinin mekanizmasını anlamak ve açıklamak için sıkça kullanılır.
Ne İşe Yarar?
- Neden-sonuç ilişkilerinin nasıl gerçekleştiğini (mekanizmasını) anlamaya yardımcı olur.
- X ve Y arasındaki ilişkinin "neden" olduğunu açıklar.
- Müdahale veya tedavinin nasıl işlediğini anlamak için kullanılabilir.
Örnek
Eğitimin (X) gelir üzerindeki (Y) etkisi, kişinin beceri seviyesi (M) üzerinden gerçekleşebilir. Eğitim beceriyi artırır, beceri de geliri artırır.
Hangi Durumlarda Kullanılır?
- Bir bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin "nasıl" oluştuğunu araştırırken.
- Hayes PROCESS Model 4 gibi analizlerde.
Daha karmaşık modeller için Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) hizmetimize göz atabilirsiniz.