Hayes PROCESS Model 2Çift moderatörlü (eklemeli) moderasyon

Model 2, X'in Y ile ilişkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğini sınayan bir moderasyon modelidir. Bu yapıda aracı değişken bulunmaz; inceleme, ilişkinin hangi koşullarda farklılaştığı üzerinde yoğunlaşır.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

W ve Z, X ile Y arasındaki ilişkiyi ayrı ayrı düzenler. Bu nedenle model X·W ve X·Z etkileşimlerini içerirken X·W·Z üçlü etkileşimini içermez. Kuramsal beklenti iki düzenleyicinin ortak etkisine yöneliyorsa Model 3 değerlendirilmelidir.

İstatistiksel gösterim

Y = i + b₁X + b₂W + b₃Z + b₄(X·W) + b₅(X·Z)

X'in Y üzerindeki koşullu etkisi: b₁ + b₄W + b₅Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyeti (Y) üzerindeki etkisini çalıştığınızı varsayalım. Yalnız ana etkiyi içeren bir model ilişkinin ortalama örüntüsünü verirken Model 2, bu ilişkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını etkileşim terimiyle sınar. Koşullu ilişkilerin incelenmesi, algılanan stres ile satın alma niyeti arasındaki bağın belirli koşullara göre nasıl değiştiğinin daha ölçülü biçimde yorumlanmasını sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Tanriverdi, Ö., & Soylu, A. (2026). The moderating role of life satisfaction and searching for meaning in life in the relationship between sleep quality and stress, anxiety, and depression in patients undergoing hemodialysis treatment. BMC Psychology, 14(1), 913.

Çalışmanın bulgusu: 110 hemodiyaliz hastasından oluşan örneklemde yaşam doyumu, stres ile uyku kalitesi arasındaki ilişkide tampon işlevi görmektedir: yaşam doyumu yükseldikçe stresin uyku kalitesiyle bağlantısı zayıflamaktadır. Bu düzenleyici etkiye işaret eden etkileşim terimi anlamlıdır (β = −0.041, %95 güven aralığı [−0.077, −0.006], p = .024); güven aralığı (etkinin gerçek değerinin %95 olasılıkla içinde bulunduğu aralık) sıfırı içermediği için etki istatistiksel olarak anlamlı kabul edilir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 2, tek bir X-Y ilişkisi üzerinde iki ayrı moderatörün (W ve Z) eklemeli etkisini test eder; burada X = stres/anksiyete/depresyon, Y = uyku kalitesi (PSQI), W = yaşam doyumu, Z = yaşamda anlam arayışı. Makale kavramsal çerçeveyi açıkça 'PROCESS macro model 2' olarak sunmaktadır.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 1 - Basit moderasyontek moderatörlü temel hali

Model 1 Model 3