Hayes PROCESS Model 3Üçlü etkileşimli moderasyon

Model 3, X'in Y ile ilişkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğini sınayan bir moderasyon modelidir. Bu yapıda aracı değişken bulunmaz; inceleme, ilişkinin hangi koşullarda farklılaştığı üzerinde yoğunlaşır.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model, X·W·Z üçlü etkileşimini içerir; dolayısıyla W'nin düzenleyici etkisinin Z düzeylerine göre değişip değişmediği incelenebilir. Üçlü etkileşim desteklendiğinde koşullu ilişkilerin W ve Z düzeylerinin birlikte oluşturduğu örüntü üzerinden yorumlanması gerekir.

İstatistiksel gösterim

Y = i + b₁X + b₂W + b₃Z + b₄(X·W) + b₅(X·Z) + b₆W·Z + b₇(X·W·Z)

X'in Y üzerindeki koşullu etkisi: b₁ + b₄W + b₅Z + b₇W·Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyeti (Y) üzerindeki etkisini çalıştığınızı varsayalım. Yalnız ana etkiyi içeren bir model ilişkinin ortalama örüntüsünü verirken Model 3, bu ilişkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını etkileşim terimiyle sınar. Koşullu ilişkilerin incelenmesi, algılanan stres ile satın alma niyeti arasındaki bağın belirli koşullara göre nasıl değiştiğinin daha ölçülü biçimde yorumlanmasını sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Satish, G., & Kumar, N. (2026). Buffering the impact of childhood adversity: moderated moderation effects of mindfulness and psychological capital on social functioning among women in Kerala. European Journal of Psychotraumatology, 17(1), 2646756.

Çalışmanın bulgusu: 139 kadından oluşan örneklemde, çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının (ACEs) sosyal işlevsellikteki bozulma üzerindeki etkisi, bilinçli farkındalık ile psikolojik sermayenin birlikte aldığı düzeye bağlı olarak değişmektedir. Üç yönlü etkileşim (üç değişkenin çarpım teriminin etkisi) anlamlı ve negatiftir (b = −0.51, p = .003, %95 GA [−0.85, −0.17]); yani iki koruyucu kaynak birlikte yükseldikçe olumsuz yaşantıların zararlı etkisi hafiflemektedir. Bu etkileşim, açıklanan varyansa yüzde 5'lik ek katkı sağlamıştır (ΔR² = .05, F(1, 130) = 8.94, p < .001).

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 3, üç yönlü etkileşimli 'moderated moderation' (düzenlenmiş düzenleyicilik) modelidir; X = çocukluk çağı olumsuz yaşantıları, Y = sosyal işlevsellik, W = bilinçli farkındalık, Z = psikolojik sermaye. Analiz 'PROCESS macro (Model 3)' ile yürütülmüştür.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 1 - Basit moderasyontek moderatörlü temel hali

Model 2 Model 4