Hayes PROCESS Model 1Basit moderasyon

Model 1, X'in Y ile ilişkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğini sınayan bir moderasyon modelidir. Bu yapıda aracı değişken bulunmaz; inceleme, ilişkinin hangi koşullarda farklılaştığı üzerinde yoğunlaşır.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Etkileşim terimi (X·W) istatistiksel olarak desteklendiğinde koşullu ilişkiler, sürekli düzenleyiciler için seçilen anlamlı düzeylerde; kategorik düzenleyiciler için ise grup düzeylerinde raporlanır.

İstatistiksel gösterim

Y = i + b₁X + b₂W + b₃(X·W)

X'in Y üzerindeki koşullu etkisi: b₁ + b₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyeti (Y) üzerindeki etkisini çalıştığınızı varsayalım. Yalnız ana etkiyi içeren bir model ilişkinin ortalama örüntüsünü verirken Model 1, bu ilişkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığını etkileşim terimiyle sınar. Koşullu ilişkilerin incelenmesi, algılanan stres ile satın alma niyeti arasındaki bağın markaya duyulan güven düzeylerine göre nasıl değiştiğinin daha ölçülü biçimde yorumlanmasını sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Fırat, İ. (2026). The effect of proactive personality on entrepreneurial intention among teachers: The mediating role of general self-efficacy and the moderating role of psychological well-being. Yönetim Bilimleri Dergisi, 24(59), 331-375.

Çalışmanın bulgusu: 501 öğretmenden oluşan örneklemde, genel öz yeterliğin girişimcilik niyetini yordama gücü psikolojik iyi oluş düzeyine bağlı olarak değişmektedir. Etkileşim terimi (iki değişkenin çarpımının modele katkısı) anlamlıdır (b = 0.3061, SE = 0.1215, t = 2.5185, p = 0.0121); yani öz yeterliğin etkisi iyi oluş yükseldikçe güçlenmektedir. Nitekim öz yeterlik-girişimcilik niyeti ilişkisi psikolojik iyi oluşu yüksek öğretmenlerde daha güçlü (β = 0.76, p < .001), düşük olanlarda daha zayıf ama yine anlamlıdır (β = 0.42, p < .001).

Model seçimi ve değişken rolleri: Tek düzenleyicili basit moderasyon hipotezi için Model 1 seçilmiş; X = öz yeterlik, Y = girişimcilik niyeti, W = psikolojik iyi oluş. Sonuç: etkileşim terimi anlamlı bulunmuş — öz yeterliğin girişimcilik niyetine etkisi, psikolojik iyi oluşu yüksek öğretmenlerde belirgin biçimde daha güçlü çıkmıştır.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderasyon yerine aracılık kurgusu Model 7 - Birinci aşama moderasyonlu aracılıkmoderasyonu aracılıkla birleştirir

Model 2