Hayes PROCESS Model 9Koşullu aracılık (a: W,Z)

Model 9, aracılık mekanizmasının birinci aşaması (X→M yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W ve Z düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′X + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · b₁

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 9, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Yan, X., Chen, Y.-S., & Lin, Y. (2025). Unpacking the mechanisms and consequences of artificial intelligence in enabling green value co-creation for SMEs. Scientific Reports, 15(1), 42336.

Çalışmanın bulgusu: 632 KOBİ katılımcısından oluşan örneklemde, yapay zekâ yetenekleri ile yeşil değer birlikte yaratımı arasındaki ilişki firmanın yeşil öğrenme kapasitesiyle güçlenmektedir: yeşil keşif öğrenmesinin düzenleyici etkisi anlamlıdır (β = 0.209, p < .001), yeşil kullanım öğrenmesininki daha küçüktür (β = 0.116). Yapay zekâ yetenekleri → yeşil değer birlikte yaratımı → çevresel performans (AIC-GVC-ECP) yolunda düzenlenmiş aracılık indeksi (dolaylı etkinin moderatör düzeyine göre değişiminin testi) her iki moderatör için anlamlıdır: yeşil keşif öğrenmesi (GER) için 0.0703 (%95 Boot GA [0.0491, 0.0926]), yeşil kullanım öğrenmesi (GEI) için 0.0404 (%95 Boot GA [0.0180, 0.0638]); her iki güven aralığı da sıfırı içermemektedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 9, a-yolunun (X→M) iki ayrı moderatör (W ve Z) tarafından düzenlendiği moderatörlü aracılık modelidir. Metin 'PROCESS macro model 9 developed by Hayes' ifadesiyle kullanımı açıkça belirtir (632 KOBİ örneklemi).

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 10 - Koşullu aracılık (a: W,Z · c′: W,Z)c′ yolu da moderasyonlu hali Model 16 - Koşullu aracılık (b: Q,V)aynısı b-yolunda (ikinci aşama)

Model 8 Model 10