Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 42Koşullu aracılık (a: W · b: Q,V,VQ · c′: W)
Model 42'de W hem X→M hem X→Y yolunu düzenler; M→Y yolu ise V, Q ve V·Q ile kurulan moderasyonlu moderasyona bağlıdır.
model=42 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Model 42, Model 40'ın ikinci aşamasına V·Q etkileşimini ekler. Y denkleminde M·V·Q üçlü terimi (b₇) ile X·W terimi (c′₃) birlikte bulunur; dolayısıyla aynı denklem hem iki yönlü hem üç yönlü bir etkileşim taşır ve ikisi farklı değişkenler üzerinden kurulur. M denkleminde yalnız X·W (a₃) vardır. Doğrudan etki c′₁ + c′₃W, dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q) biçimindedir.
Model 37'den farkı W'nin doğrudan yola da girmesi, Model 43'ten farkı ise V ile Q'nun doğrudan yolu düzenlememesidir. Bu konum W'yi X'in tüm etkisini koşullandıran bir birey özelliği olarak, V ile Q'yu ise yalnız aracının sonuca dönüştüğü bağlamı tanımlayan koşullar olarak yerleştirir. Doğrudan etki tek bir düzenleyiciye bağlıyken dolaylı etkinin ikinci aşaması dört terimli bir fonksiyondur; bu dengesizlik raporlamada doğrudan ve dolaylı etkilerin farklı koşul tablolarında sunulmasını gerektirir. PROCESS 3.0 öncesi sürümlerde hazır bulunan bu model güncel sürümlerde yer almaz.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)
Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M + b₂Q + b₃V + b₄(M·Q) + b₅(M·V) + b₆V·Q + b₇(M·V·Q)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q)
Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Ergen psikolojisi araştırmasından bir örnek
Ortaokul ve lise öğrencileriyle yürütülen bir araştırmada, algılanan ebeveyn psikolojik kontrolünün (X; suçluluk aşılama, sevgiyi geri çekme), duygu düzenleme güçlüğü (M) üzerinden içselleştirme sorunlarını (Y; kaygı ve depresif belirtiler) artırdığı varsayılıyor. Ergenin yaşı (W) iki yolu da düzenleyebilir: özerklik gereksiniminin yoğunlaştığı dönemde psikolojik kontrol hem duygu düzenlemeyi hem de belirtileri daha güçlü etkileyebilir.
Duygu düzenleme güçlüğünün belirtilere dönüşmesinde akran desteği (V) koruyucu bir etken olarak görülüyor; ancak bu korumanın okula bağlılığı (Q) düşük ergenlerde zayıfladığı düşünülüyor. Akran desteğinin rolü okula bağlılığa bağlı olduğu için ikinci aşamada üçlü etkileşim gerekir. Psikolojik kontrolün belirtilerle doğrudan ilişkisi için ise yalnız yaşın düzenleyici olduğu öngörülüyor. Bu birleşim Model 42'dir.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 42 numarası güncel PROCESS'te geçersizdir; denklemler SPSS REGRESSION ile ayrı ayrı tahmin edilir.
* Yordayıcıların merkezlenmiş hâlleri c_ önekiyle tutulmuştur.
COMPUTE xw = c_kontrol * c_yas.
COMPUTE mq = c_duygudz * c_okulbag.
COMPUTE mv = c_duygudz * c_akran.
COMPUTE vq = c_akran * c_okulbag.
COMPUTE mvq = c_duygudz * c_akran * c_okulbag.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA /DEPENDENT duygudz /METHOD=ENTER c_kontrol c_yas xw.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA /DEPENDENT icsel /METHOD=ENTER c_kontrol c_yas xw c_duygudz c_okulbag c_akran mq mv vq mvq.
* Koşullu dolaylı etkiler için bootstrap aralığı gerekir; bu komutlar onu üretmez, lavaan ya da Mplus kullanılır.Model 42, PROCESS 3.0 öncesinde numaralı bir modeldi; 3.0 ile ikiden fazla düzenleyicili modeller kaldırıldığı için 3.0 ve sonraki sürümlerde (5.0 dahil) /model=42 çalıştırılamaz. Diyagramdaki W, V ve Q, güncel sürümün yalnız /w= ve /z= tanıyan sözdizimine birlikte aktarılamaz. Sözdiziminde yaşla kurulan xw çarpımı iki denkleme de girer (a₃ ve c′₃); akran desteği ve okula bağlılıkla kurulan çarpımlar (mq, mv, vq, mvq) yalnız içselleştirme denklemindedir. Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₃W içselleştirme denkleminden hesaplanır. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q) için iki denklem lavaan'da birlikte kurulur, kuramsal olarak anlamlı yaş değerleri ile akran desteği ve okula bağlılık düzeyleri := ile tanımlanır ve se = 'bootstrap' ile aralık alınır; Mplus'ta MODEL CONSTRAINT ve BOOTSTRAP kullanılır. Öğrenciler sınıflar içinde kümeleniyorsa kümelenme ayrıca ele alınmalıdır; Mplus'ta TYPE = COMPLEX gibi seçeneklerin BOOTSTRAP ile birlikte kullanılıp kullanılamadığı yazılım belgesinden kontrol edilmeli, gerekirse sınıfları yeniden örnekleyen bir bootstrap ya da çok düzeyli bir model tercih edilmelidir.
Çıktıda nereye bakılır?
- Duygu düzenleme denkleminin “Coefficients” tablosu: xw satırı (a₃).
- İçselleştirme denkleminin “Coefficients” tablosu: xw (c′₃) ve mvq (b₇) satırları. İkinci aşamadaki moderasyonlu moderasyon kararı mvq satırına, doğrudan yolun yaşa bağlılığı xw satırına dayanır.
- Aynı denklemin “Model Summary” tablosu: on yordayıcılı denklemde R Square ve standart tahmin hatası.
- lavaan “Defined Parameters” bölümü: yaş, okula bağlılık ve akran desteği kombinasyonlarında koşullu dolaylı etkiler ve bootstrap güven aralıkları.
Komşu modellerden farkı
Raporlama örneği
Algılanan ebeveyn psikolojik kontrolünün içselleştirme sorunları üzerindeki, duygu düzenleme güçlüğü üzerinden işleyen dolaylı etkisi ve doğrudan etkisi, Model 42 diyagramına karşılık gelen iki regresyon denklemiyle incelenmiş; koşullu dolaylı etkiler [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemi üzerinden hesaplanmıştır. Psikolojik kontrol × yaş etkileşimi duygu düzenleme denkleminde b = [ ], p = [ ], içselleştirme denkleminde b = [ ], p = [ ] olarak bulunmuştur. Duygu düzenleme güçlüğü × akran desteği × okula bağlılık etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ] olarak hesaplanmıştır. Erken ergenlikte (yaş = [ ]) koşullu dolaylı etki, yüksek akran desteği ve düşük okula bağlılık koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek akran desteği ve yüksek okula bağlılık koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak elde edilmiştir.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- Psikolojik kontrol × yaş etkileşiminin M ve Y denklemlerindeki iki tahminini (a₃ ve c′₃) tek bir “yaş etkisi” olarak raporlamak; biri mekanizmanın girişini, diğeri doğrudan bağı düzenler.
- b₇ anlamsızken akran desteğinin koruyuculuğunu okula bağlılık gruplarında ayrı ayrı yorumlayıp üçlü etkileşim varmış gibi sunmak.
- Aynı sınıflardan toplanan öğrenci verisinde gözlemlerin bağımsız olmadığını göz ardı etmek. Burada kurulan OLS denklemleri tek düzeylidir; sınıf ya da okul kümelenmesi standart hataları etkileyebilir.
- Yöntem bölümünde analizi “PROCESS Model 42” etiketiyle tanımlamak. Güncel PROCESS bu modeli çalıştırmadığı için bu ifade analizin nasıl yapıldığını gizler; denklemler ve bootstrap prosedürü açıkça yazılmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.