Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 37Koşullu aracılık (a: W · b: Q,V,VQ)
Model 37'de W birinci aşamayı düzenlerken M→Y yolu V, Q ve V·Q ile düzenlenir; V'nin ikinci aşamadaki düzenleyici rolü Q'ya bağlıdır ve doğrudan yol koşulsuz kalır.
model=37 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Model 37, ikinci aşamada moderasyonlu moderasyon kurar. Y denkleminde M·V·Q üçlü terimi (b₇) ile onu destekleyen alt düzey terimler (M·Q, M·V ve V·Q) birlikte bulunur. b₇ anlamlıysa M'nin Y üzerindeki etkisi V'ye göre değişmekle kalmaz, bu değişimin büyüklüğü de Q düzeyine göre farklılaşır. Birinci aşama ise sade bir X·W etkileşimidir (a₃).
Model 35'ten farkı tam olarak b₇'dir: orada Q ve V ikinci aşamayı toplamsal olarak kaydırır, burada birbirinin etkisini değiştirir. Model 18 aynı ikinci aşamayı W olmadan kurar; Model 37 buna birinci aşama koşulunu ekler. Dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q) biçiminde üç düzenleyicinin ve V·Q çarpımının fonksiyonudur. Doğrudan yol düzenlenmediği için c′ çıktıda tek bir değer olarak kalır. Model, PROCESS 3.0 ve sonraki sürümlerin hazır listesinde bulunmaz.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)
Y = i + c′X + b₁M + b₂Q + b₃V + b₄(M·Q) + b₅(M·V) + b₆V·Q + b₇(M·V·Q)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q)
Doğrudan etki: c′
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Marka yönetimi araştırmasından bir örnek
Bir giyim markasının sürdürülebilirlik konusunda kamuoyu önünde tavır almasını (marka aktivizmi) inceleyen bir tüketici araştırmasında, bu aktivizmin algılanan samimiyetinin (X), tüketicinin markayla özdeşleşmesi (M) üzerinden olumlu ağızdan ağıza iletişim niyetini (Y) artırdığı varsayılıyor. Ahlaki kimliğin benlik için merkezî olduğu tüketicilerde (W) samimi bulunan aktivizmin özdeşleşmeye dönüşmesi daha güçlü olabilir.
Özdeşleşmenin tavsiye davranışına dönüşmesi ise sosyal medya kullanım yoğunluğuna (V) bağlı görülüyor. Araştırmacı bu bağın tüketicinin kendini izleme düzeyine (Q) göre farklılaştığını öne sürüyor: kendini izleme düzeyi yüksek ve sosyal medyada aktif tüketiciler, özdeşleştikleri markayı görünür biçimde savunmaya daha yatkın olabilir. V'nin rolünün Q'ya bağlı olduğu iddiası ikinci aşamada üçlü etkileşim gerektirir; doğrudan yol için bir koşul öngörülmediğinden uygun yapı Model 37'dir.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 37: güncel PROCESS model=37 numarasını tanımaz; iki denklem SPSS REGRESSION ile tahmin edilir.
* Çarpıma giren yordayıcıların merkezlenmiş kopyaları c_ ile adlandırılmıştır.
COMPUTE xw = c_samimiyet * c_ahlakikimlik.
COMPUTE mq = c_ozdeslesme * c_izleme.
COMPUTE mv = c_ozdeslesme * c_sosyalmedya.
COMPUTE vq = c_sosyalmedya * c_izleme.
COMPUTE mvq = c_ozdeslesme * c_sosyalmedya * c_izleme.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA /DEPENDENT ozdeslesme /METHOD=ENTER c_samimiyet c_ahlakikimlik xw.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA /DEPENDENT tavsiye /METHOD=ENTER c_samimiyet c_ozdeslesme c_izleme c_sosyalmedya mq mv vq mvq.
* Bu çıktılar koşullu dolaylı etkinin bootstrap aralığını vermez; o adım lavaan ya da Mplus'ta yapılır.Model 37, PROCESS 2.x'te numaralı bir modeldi; 3.0 sürümüyle üç düzenleyicili modeller kaldırıldığından 3.0 ve sonraki sürümlerde (5.0 dahil) /model=37 çalışmaz. Diyagramdaki V ve Q'nun yanında W de bulunduğu için güncel sürümün yalnız /w= ve /z= içeren sözdizimiyle bu yapıya bir eşleme kurulamaz. Sözdizimi bu yüzden iki denklemi SPSS REGRESSION ile tahmin eder; V·Q (vq) ve M·V·Q (mvq) çarpımlarının ikisi de denkleme girer, çünkü üçlü terim alt düzey terimlerin tümü modeldeyken yorumlanabilir. Q ile V yalnız b yolunda bulunduğu için ikisinin yer değiştirmesi tahmini değiştirmez. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q) iki denklemin katsayılarını birleştirir; güven aralığı için aynı denklemler lavaan'da kurulup koşul değerleri := ile tanımlanır ve se = 'bootstrap' kullanılır, Mplus'ta ise MODEL CONSTRAINT ile BOOTSTRAP birlikte kullanılır.
Çıktıda nereye bakılır?
- Özdeşleşme denkleminin “Coefficients” tablosu: xw satırı (a₃) ve güven aralığı.
- Tavsiye denkleminin “Coefficients” tablosu: mvq satırı (b₇). İkinci aşamadaki moderasyonlu moderasyon kararı bu satıra dayanır; mq ve mv satırları üçlü terim modeldeyken diğer düzenleyicinin sıfır (merkezlemede ortalama) değerindeki etkileşimlerdir.
- Aynı tablodaki c_samimiyet satırı: W, Q ve V'ye bağlı olmayan tek doğrudan etki (c′).
- lavaan “Defined Parameters” bölümü: ahlaki kimlik, kendini izleme ve sosyal medya kombinasyonlarında koşullu dolaylı etkiler. Kendini izleme sabit tutulup sosyal medya değiştirildiğinde etkinin nasıl değiştiğine bakmak, üçlü etkileşimin anlamını görmenin en doğrudan yoludur.
Komşu modellerden farkı
Raporlama örneği
Marka aktivizminin algılanan samimiyetinin olumlu ağızdan ağıza iletişim niyeti üzerindeki, markayla özdeşleşme üzerinden işleyen dolaylı etkisi, Hayes'in Model 37 şemasına karşılık gelen iki regresyon denklemiyle incelenmiş; koşullu dolaylı etkiler için [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemi kullanılmıştır. Samimiyet × ahlaki kimlik etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ]; özdeşleşme × sosyal medya kullanımı × kendini izleme üçlü etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ] olarak bulunmuştur. Yüksek ahlaki kimlik düzeyinde dolaylı etki, düşük kendini izleme ve yoğun sosyal medya kullanımı koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek kendini izleme ve yoğun sosyal medya kullanımı koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- b₇ anlamlı değilken koşullu dolaylı etkileri kendini izleme düzeylerine göre ayrıştırıp “sosyal medyanın etkisi yalnız kendini izleme yüksek olanlarda görülür” diye yazmak.
- V·Q çarpımını (b₆) modelden çıkarmak ya da elle kurulan regresyonda unutmak. Üçlü terimin katsayısı ancak tüm alt düzey terimler modeldeyken üçlü etkileşimi temsil eder.
- Birinci aşamadaki W'yi yok sayıp ikinci aşama bulgusunu Model 18 sonucu gibi raporlamak. Dolaylı etki ahlaki kimliğe de bağlıdır ve koşullu tablo W değerleri belirtilerek okunmalıdır.
- Makalede yalnız “PROCESS Model 37 kullanılmıştır” yazmak. Güncel PROCESS bu modeli içermediğinden okuyucu analizi bu ifadeyle tekrar edemez; yöntem, denklemleri ve bootstrap'i gerçekleştiren yazılım üzerinden tanımlanmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.