Hayes PROCESS Model 18Koşullu aracılık (b: Q,V,VQ)

Model 18, aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin Q ve V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda Q ve V düzenleyici etki gösterir; üçlü etkileşim de modele girer.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X

Y = i + c′X + b₁M + b₂Q + b₃V + b₄(M·Q) + b₅(M·V) + b₆V·Q + b₇(M·V·Q)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): a₁ · (b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 18, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin alışveriş alışkanlığı (Q) ve ürün ilgilenimi (V) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Tan, S., Zhou, L., Abdukerima, G., Yin, W., Chen, N., Yuan, L., Gao, Y., Sung-Chan Po Lin, P., Wang, Z., & Shi, J. (2025). Screen-based sedentary behavior and BMI among Chinese adolescents: weight concern as a mediator moderated by body image perception. BMC Public Health, 25(1), 2302.

Çalışmanın bulgusu: 438 Çinli ergenden oluşan örneklemde, ekran başında geçirilen hareketsiz zaman kilo kaygısını artırmakta, bu da beden kitle indeksine (BKİ) yansımaktadır: kilo kaygısı üzerinden geçen dolaylı etki anlamlıdır (0.056, %95 GA [0.006, 0.114]) ve kısmi aracılığa işaret etmektedir. Zincirin son halkası beden imajı algısına ve cinsiyete bağlıdır: kilo kaygısı × beden imajını abartılı algılama etkileşimi BKİ'yi negatif yordamış (b = −0.157, p = .011), buna cinsiyetin eklendiği üçlü etkileşim de anlamlı çıkmıştır (b = 0.080, p = .025). Koşullu dolaylı etki, bedenini doğru algılayan erkeklerde (0.055, %95 GA [0.003, 0.128]) ve bedenini abartılı algılayan kızlarda (0.035, %95 GA [0.002, 0.092]) anlamlıdır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 18, ikinci aşamanın iki moderatörün üç yönlü etkileşimiyle düzenlendiği 'moderated moderated mediation' modelidir; X = ekran temelli hareketsiz davranış, M = kilo kaygısı, Y = BKİ, moderatörler = beden imajı algısı ve cinsiyet. Metin 'PROCESS macro-Model 18' ifadesini içerir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 19 - Koşullu aracılık (b: Q,V,VQ · c′: Q,V,VQ)c′ yolu da moderasyonlu hali Model 11 - Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z)aynısı a-yolunda (birinci aşama)

Model 17 Model 19