Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 39Koşullu aracılık (a: W · b: Q,V,VQ · c′: V)
Model 39'da M→Y yolu V, Q ve V·Q ile, doğrudan yol ise yalnız V ile düzenlenir; W birinci aşamada kalır. V ile Q'nun rolleri bu modelde simetrik değildir.
model=39 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Model 39, ikinci aşamada Model 37'deki moderasyonlu moderasyonu korur, ancak doğrudan yolu yalnız V ile koşullandırır. Y denkleminde M·V·Q üçlü terimi (b₆) ve X·V iki yönlü terimi (c′₃) yer alır; X·Q ya da X·V·Q terimi yoktur. Doğrudan etki c′₁ + c′₃V, dolaylı etki ise (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₃Q + b₄V + b₆V·Q) biçimindedir.
Bu asimetri modelin seçilme gerekçesidir. V, hem mekanizmanın sonuca dönüşmesini hem de X'in kalan doğrudan bağını etkileyen genel bir koşuldur; Q ise yalnız aracının işlediği aşamada, V'nin rolünü değiştiren ikincil bir koşuldur. Bu yüzden Model 37 ve 38'in aksine burada V ile Q'nun yeri değiştirilirse farklı bir model tahmin edilir. Model 20 aynı ikinci aşama ve doğrudan yol yapısını W olmadan kurar; Model 39 ona birinci aşamadaki X·W terimini ekler. PROCESS 3.0 ve sonrasında hazır model olarak bulunmaz.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)
Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃(X·V) + b₁M + b₂Q + b₃(M·Q) + b₄(M·V) + b₅V·Q + b₆(M·V·Q)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₃Q + b₄V + b₆V·Q)
Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃V
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Odyoloji araştırmasından bir örnek
İşitme cihazı kullanan yaşlı yetişkinlerle yapılan bir odyoloji çalışmasında, cihazın veri kaydından elde edilen günlük kullanım süresinin (X), algılanan iletişim kolaylığı (M) üzerinden sosyal katılımı (Y) artırdığı öngörülüyor. Kullanımın iletişim kolaylığına dönüşmesinin, saf ses ortalamasıyla ölçülen işitme kaybı derecesine (W) göre değişmesi bekleniyor.
İletişim kolaylığının sosyal katılıma yansıması bilişsel duruma (V; tarama testi puanı) bağlı görülüyor ve bu bağımlılığın kişinin sosyal ağ büyüklüğüne (Q) göre farklılaştığı düşünülüyor: geniş bir ağı olmayan bireyde iletişim kolaylığı katılıma kendiliğinden dönüşmeyebilir. Cihaz kullanımının sosyal katılımla iletişim kolaylığından bağımsız ilişkisi için ise yalnız bilişsel durumun belirleyici olacağı öne sürülüyor. V'nin iki yolda, Q'nun yalnız ikinci aşamada yer aldığı bu kurgu Model 39'dur.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 39'un güncel PROCESS'te (3.0 ve sonrası) karşılığı yoktur; denklemler elle yazılır.
* Çarpımlarda kullanılan c_ değişkenleri önceden merkezlenmiştir.
COMPUTE xw = c_kullanim * c_kayip.
COMPUTE xv = c_kullanim * c_bilis.
COMPUTE mq = c_iletisim * c_ag.
COMPUTE mv = c_iletisim * c_bilis.
COMPUTE vq = c_bilis * c_ag.
COMPUTE mvq = c_iletisim * c_bilis * c_ag.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA /DEPENDENT iletisim /METHOD=ENTER c_kullanim c_kayip xw.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA BCOV /DEPENDENT katilim /METHOD=ENTER c_kullanim c_bilis xv c_iletisim c_ag mq mv vq mvq.
* BCOV koşullu doğrudan etkinin standart hatası içindir; dolaylı etki aralığı lavaan ya da Mplus ile alınır.Model 39, PROCESS 2.x'te bulunan ancak 3.0 sürümünde üç düzenleyicili modellerle birlikte kaldırılan bir yapıdır; 3.0 ve sonraki sürümlerde (5.0 dahil) /model=39 çalışmaz ve diyagramdaki V ile Q, güncel sürümün W ve Z ile sınırlı sözdizimine eşlenemez. Sözdizimi modeli iki denklem olarak kurar ve V ile Q'nun asimetrisini açıkça gösterir: doğrudan yol için yalnız xv (kullanım × bilişsel durum) çarpımı hesaplanır, kullanım × sosyal ağ çarpımı hiç kurulmaz. Denklemleri yazarken bilişsel durumu ve sosyal ağı yer değiştirmek başka bir modeli tahmin etmek anlamına gelir. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₃Q + b₄V + b₆V·Q) için güven aralığı bootstrap ister; lavaan'da iki denklem birlikte kurulur, işitme kaybı, sosyal ağ ve bilişsel durumun seçilen değerleri := ile tanımlanır ve se = 'bootstrap' kullanılır. Mplus'ta aynı tanımlar MODEL CONSTRAINT altında yapılır.
Çıktıda nereye bakılır?
- İletişim kolaylığı denkleminin “Coefficients” tablosu: xw satırı (a₃).
- Sosyal katılım denkleminin “Coefficients” tablosu: mvq satırı (b₆) ikinci aşamadaki moderasyonlu moderasyonu, xv satırı (c′₃) doğrudan yolun bilişsel duruma bağlılığını gösterir. Tabloda X ile sosyal ağın çarpımının bulunmaması, modelin doğru kurulduğunun göstergesidir.
- Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₃V yalnız bu denklemden hesaplanır; bilişsel durumun seçilen değerlerinde standart hata, katsayı kovaryans matrisi (/STATISTICS BCOV) kullanılarak elde edilebilir.
- lavaan “Defined Parameters” bölümü: işitme kaybı, sosyal ağ ve bilişsel durum kombinasyonlarında koşullu dolaylı etkiler ve bootstrap güven aralıkları.
Komşu modellerden farkı
Raporlama örneği
Günlük işitme cihazı kullanım süresinin sosyal katılım üzerindeki, algılanan iletişim kolaylığı üzerinden işleyen dolaylı etkisi ve doğrudan etkisi, Model 39 yapısındaki iki OLS denklemiyle incelenmiş; koşullu dolaylı etkiler [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemi kullanılarak hesaplanmıştır. Kullanım × işitme kaybı etkileşimi b = [ ], p = [ ]; iletişim kolaylığı × bilişsel durum × sosyal ağ etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ]; kullanım × bilişsel durum etkileşimi b = [ ], p = [ ] olarak bulunmuştur. Orta düzey işitme kaybında dolaylı etki, düşük bilişsel puan ve küçük sosyal ağ koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek bilişsel puan ve geniş sosyal ağ koşulunda [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır; doğrudan etki düşük bilişsel puanda [ ], yüksek bilişsel puanda [ ] olarak elde edilmiştir.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- Denklemleri kurarken bilişsel durum ile sosyal ağın rollerini karıştırmak. Bu modelde iki düzenleyici simetrik değildir; doğrudan yola kullanım × sosyal ağ çarpımını koymak, kuramın öngörmediği bir değişkenle doğrudan yolu düzenler ve başka bir model tahmin edilmiş olur.
- c′₃ ile b₄'ü aynı bulgu saymak. Kullanım × bilişsel durum terimi doğrudan yolu, iletişim × bilişsel durum terimi ise mekanizmanın ikinci aşamasını düzenler.
- İşitme kaybı derecesini cihaz kullanımından sonra ve kullanımdan etkilenebilecek biçimde ölçmek. Düzenleyicinin X'ten etkilenmemesi gerekir; aksi hâlde a₃'ün yorumu bulanıklaşır.
- b₆ anlamsızken sosyal ağ büyüklüğüne göre ayrı ayrı yorumlanmış koşullu dolaylı etkileri moderasyonlu moderasyon bulgusu gibi sunmak.
- Bulguları “PROCESS Model 39 ile analiz edilmiştir” ifadesiyle sunmak. PROCESS'in güncel sürümleri bu numarayı tanımaz; bilişsel durumun doğrudan yola, sosyal ağın yalnız ikinci aşamaya konduğu da yöntem bölümünde açıkça yazılmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.