Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 50Koşullu aracılık (a: W,Z · b: Q,V · c′: Q,V)
Model 50'de W ve Z yalnız X→M yolunu, Q ve V ise hem M→Y yolunu hem X→Y doğrudan yolunu düzenler; dolaylı etki dört, doğrudan etki iki düzenleyiciye bağlıdır.
model=50 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Aracı denklemi Model 45 ve 49'dakiyle aynıdır. Fark Y denklemindedir: Q ve V, Y'ye uzanan her iki yolu da düzenler. Bu nedenle denklemde X·Q ve X·V (c′₄, c′₅) ile M·Q ve M·V (b₂, b₃) birlikte yer alır; Q ve V'nin ana etkileri c′₂ ve c′₃ olarak yalnız bir kez girer. Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₄Q + c′₅V, ikinci aşama eğimi b₁ + b₂Q + b₃V'dir.
Kuramsal okuma şöyledir: Q ve V, Y'nin oluştuğu bağlamı tanımlar ve X'in Y'ye hangi yoldan gelirse gelsin ne ölçüde yansıyacağını belirler; W ve Z ise yalnız X'in aracıyı harekete geçirmesini etkiler. Model 49 bu dağılımın tersidir. Birinci aşamaya X·W·Z eklendiğinde Model 52, Y tarafına V·Q üçlü yapısı eklendiğinde Model 54 elde edilir. Sayfadaki gösterimde Q ve V'nin ana etkileri c′ ile etiketlendiği için M·Q burada b₂, M·V b₃'tür; çıktıyı okurken bu numaralandırma gözden kaçmamalıdır. Model 50, PROCESS 4 ve 5'te numaralı model olarak yer almaz.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)
Y = i + c′₁X + c′₂Q + c′₃V + c′₄(X·Q) + c′₅(X·V) + b₁M + b₂(M·Q) + b₃(M·V)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · (b₁ + b₂Q + b₃V)
Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄Q + c′₅V
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Göç çalışmaları araştırmasından bir örnek
Almanya'da yaşayan Türkiye kökenli birinci kuşak göçmenlerle yürütülen bir araştırmada algılanan etnik ayrımcılık (X) ile yaşam doyumu (Y) arasındaki ilişki inceleniyor. Varsayılan mekanizmada ayrımcılık kültürleşme stresini (M) artırıyor, stres de yaşam doyumunu düşürüyor.
Ayrımcılığın strese dönüşmesi ev sahibi ülke dilindeki yeterliğe (W) ve ülkede geçirilen süreye (Z) göre değişebilir. Yaşam doyumu tarafında ise iki bağlamsal kaynak öne çıkıyor: etnik topluluk içi sosyal destek (Q) ve ev sahibi toplum üyeleriyle temas sıklığı (V). Araştırmacı bu iki kaynağın hem stresin doyuma yansımasını hem de ayrımcılığın doyumla stres dışındaki doğrudan bağını tamponladığını öne sürüyor. Dil ve süre yalnız ilk aşamada, destek ve temas ikinci aşamada ve doğrudan yolda yer aldığı için yapı Model 50'dir.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 50: PROCESS 2.x'te numaralıydı; PROCESS 3 ve sonrasında (5.0 dâhil) /model=50 yoktur.
* c_ önekli sürümler ortalamadan çıkarılmış ayrımcılık, dil, süre, topluluk, temas ve stres puanlarıdır.
* Dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z)(b₁ + b₂Q + b₃V); aralığı açıklamadaki yol modeliyle alınır.
COMPUTE xw = c_ayrimci*c_dil.
COMPUTE xz = c_ayrimci*c_sure.
COMPUTE xq = c_ayrimci*c_topluluk.
COMPUTE xv = c_ayrimci*c_temas.
COMPUTE mq = c_stres*c_topluluk.
COMPUTE mv = c_stres*c_temas.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT stres /METHOD=ENTER c_ayrimci c_dil c_sure /METHOD=ENTER xw xz.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT doyum /METHOD=ENTER c_ayrimci c_topluluk c_temas c_stres /METHOD=ENTER xq xv mq mv.Model 50, PROCESS 2.x'te W, Z, V ve Q ile tanımlanmış bir modeldir ve PROCESS 3'te ikiden fazla düzenleyicili modeller kaldırıldığı için PROCESS 3 ve sonraki sürümlerde (5.0 dâhil) /model=50 ile çalıştırılamaz. Sözdiziminde kültürleşme stresi denklemi dil yeterliği ve göç süresiyle çarpımları içerir; yaşam doyumu denklemi Q ve V'yi hem X hem M ile çarpar ve ikinci METHOD bloğu bu dört etkileşimi ekler. Sayfadaki numaralandırmayla uyum için Q ve V'nin ana etkileri c′₂ ve c′₃, M·Q ve M·V ise b₂ ve b₃ olarak okunur. Koşullu doğrudan etki tek denklemden hesaplanabilir; koşullu dolaylı etkinin güven aralığı için iki denklem lavaan ya da Mplus'ta birlikte tahmin edilip bootstrap uygulanır.
Çıktıda nereye bakılır?
- Stres denkleminin “Coefficients” tablosu: X·W (a₄) ve X·Z (a₅) satırları, ayrımcılığın strese dönüşmesinin dil yeterliği ve göç süresine bağlı olup olmadığı.
- Doyum denkleminin “Coefficients” tablosu: X·Q ile X·V (c′₄, c′₅) ayrımcılığın doyumla doğrudan bağının, M·Q ile M·V (b₂, b₃) stresin doyuma yansımasının topluluk desteği ve temasa göre nasıl değiştiğini verir. İşaretlerin iki yolda aynı yönde olması tamponlama hipotezini tutarlı kılar.
- Her iki denklemin “Model Summary” tablosunda ikinci modelin R Square Change ve Sig. F Change değerleri: o denklemdeki etkileşim terimlerinin toplu katkısı.
- Bootstrap çıktısı: önceden tanımlanmış göçmen profillerinde (a₁ + a₄W + a₅Z)(b₁ + b₂Q + b₃V) koşullu dolaylı etkileri ve profiller arası farkların güven aralıkları.
Komşu modellerden farkı
Raporlama örneği
Dil yeterliği ile göç süresinin birinci aşamayı, topluluk desteği ile ev sahibi toplumla temasın ikinci aşamayı ve doğrudan yolu düzenlediği koşullu süreç modeli (Hayes Model 50 yapısı) [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemiyle tahmin edilmiştir. Ayrımcılığın kültürleşme stresi üzerinden yaşam doyumuna koşullu dolaylı etkisi düşük dil yeterliği, kısa süre, düşük destek ve seyrek temasta [ ] (%95 BootGA [ , ]); yüksek dil yeterliği, uzun süre, yüksek destek ve sık temasta [ ] (%95 BootGA [ , ]) bulunmuştur. Ayrımcılığın yaşam doyumu üzerindeki koşullu doğrudan etkisi düşük destek ve seyrek temasta [ ] (%95 GA [ , ]), yüksek destek ve sık temasta [ ] (%95 GA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- Q ve V'yi yalnız M ile çarpıp X ile çarpmamak. Bu durumda doğrudan yol koşulsuz kalır ve model Model 45'e döner.
- Koşullu doğrudan etkiyi dil yeterliği ve göç süresi düzeylerinde raporlamak. Model 50'de doğrudan yol bu değişkenlere bağlı değildir.
- Kesitsel veride göç süresini (Z) bir değişim süreci gibi yorumlamak. Z kişiler arası bir farktır; aynı bireyin zaman içinde nasıl değiştiğini göstermez.
- Yöntem bölümüne “PROCESS Model 50 kullanılmıştır” ifadesini yazmak. PROCESS'in güncel sürümleri bu modeli tahmin edemez; analizin yapıldığı yazılım ve tanımlanan koşullu etkiler ayrıca raporlanmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.