Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 51Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z · b: Q,V · c′: W,WZ,Z)
Model 51'de W ile Z'nin üçlü etkileşimi hem X→M hem X→Y yolunu düzenler; M→Y yolunu ise V ve Q ayrı ayrı düzenler. Dolaylı ve doğrudan etkinin ikisi de W·Z yapısına bağlıdır.
model=51 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Model 51, Model 12'nin X tarafındaki yapısını (W, Z ve W·Z hem birinci aşamada hem doğrudan yolda) alır ve ikinci aşamaya iki eklemeli düzenleyici ekler. Aracı denkleminde X·W·Z (a₇), Y denkleminde yine X·W·Z (c′₇) yer alır; Y denklemi ayrıca W, Z ve W·Z ana terimlerini (c′₂, c′₃, c′₆) taşır. Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₄W + c′₅Z + c′₇W·Z, koşullu dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z)(b₁ + b₄Q + b₅V) biçimindedir.
Yapının ayırt edici yanı, W ile Z'nin ortak etkisinin X'in her iki çıkış yolunda da aranmasıdır: W'nin X üzerindeki düzenleyici rolü Z'ye göre değişiyorsa, bunun yalnız aracı mekanizmasında değil doğrudan ilişkide de görülmesi beklenir. Model 46 aynı birinci aşamayı taşır ama doğrudan yolu koşulsuz bırakır; Model 49 birinci aşama ile doğrudan yolu W ve Z ile düzenler, fakat üçlü etkileşim içermez. İkinci aşamaya M·V·Q eklenirse Model 55'e geçilir. Y denklemi on iki yordayıcı içerir; bu yük, çoklu doğrusallık ve kestirim kararlılığı açısından analizden önce değerlendirilmelidir. PROCESS 4 ve 5 bu modeli numarasıyla sunmaz.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z) + a₆W·Z + a₇(X·W·Z)
Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + c′₆W·Z + c′₇(X·W·Z) + b₁M + b₂Q + b₃V + b₄(M·Q) + b₅(M·V)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z) · (b₁ + b₄Q + b₅V)
Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z + c′₇W·Z
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Siber güvenlik davranışı araştırmasından bir örnek
Bir kamu kurumunda çalışanların yıllık siber güvenlik farkındalık eğitimine ayırdıkları süre (X) ile şüpheli e-postaları bilgi işlem birimine bildirme sıklığı (Y) arasındaki ilişki inceleniyor. Mekanizma olarak eğitimin, kimlik avı saldırılarını tanıma konusundaki öz-yeterliği (M) artırdığı ve öz-yeterliğin bildirme davranışına dönüştüğü varsayılıyor.
Araştırmacı, eğitimin etkisini iki koşulun birlikte belirlediğini düşünüyor: algılanan iş yükü baskısı (W) ve teknik geçmiş (Z; bilişim alanında eğitim almış olmak, 0/1). Teknik geçmişi olmayan çalışanlarda iş yükü arttıkça eğitimin hem öz-yeterliğe hem de bildirmeye doğrudan katkısının zayıflaması, teknik geçmişi olanlarda bu zayıflamanın görülmemesi bekleniyor. Öz-yeterliğin bildirime dönüşmesi ise kurumun güvenlik iklimine (V) ve bildirim sürecinin kolaylığına (Q) bağlı. Bu kurgu Model 51'e karşılık gelir.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 51: PROCESS 2.x'te numaralıydı; PROCESS 3 ve sonrasında (5.0 dâhil) /model=51 yoktur.
* teknik (Z) 0/1 kodlu bırakılır; eğitim, iş yükü, öz-yeterlik, kolaylık ve iklim merkezlenmiştir (c_).
* İkinci blokta c′₇, b₄ ve b₅ birlikte girer; dolaylı etkinin aralığı burada üretilmez.
COMPUTE xw = c_egitim*c_isyuku.
COMPUTE xz = c_egitim*teknik.
COMPUTE wz = c_isyuku*teknik.
COMPUTE xwz = c_egitim*c_isyuku*teknik.
COMPUTE mq = c_ozyet*c_kolay.
COMPUTE mv = c_ozyet*c_iklim.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT ozyet /METHOD=ENTER c_egitim c_isyuku teknik xw xz wz /METHOD=ENTER xwz.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT bildirim /METHOD=ENTER c_egitim c_isyuku teknik xw xz wz c_ozyet c_kolay c_iklim /METHOD=ENTER xwz mq mv.Model 51, PROCESS 2.x'te bulunan ve dört düzenleyici gerektiren bir modeldir; PROCESS 3, 4 ve 5'te /model=51 ile tahmin edilemez. Sözdizimi öz-yeterlik denklemini Model 3 düzeninde, bildirim denklemini ise W, Z, W·Z, X·W, X·Z ve X·W·Z ile birlikte M·Q ve M·V terimleriyle kurar; öz-yeterlik denkleminin ikinci bloğu yalnız a₇'yi, bildirim denkleminin ikinci bloğu ise c′₇, b₄ ve b₅'i birlikte sınar; c′₇'nin tek başına testi Coefficients tablosundaki t değeridir. Teknik geçmiş 0/1 kodlu olduğundan merkezlenmez; bu durumda alt düzey X·W katsayıları teknik geçmişi olmayan çalışanlara aittir. Koşullu dolaylı etki ile a₇(b₁ + b₄Q + b₅V) için iki denklem lavaan ya da Mplus'ta eşzamanlı tahmin edilip bootstrap güven aralıkları alınmalıdır.
Çıktıda nereye bakılır?
- Öz-yeterlik denkleminin “Model Summary” tablosu (ikinci model): X·W·Z'nin R Square Change ve Sig. F Change değerleri; “Coefficients” tablosunda aynı satır a₇'dir.
- Bildirim denkleminin “Coefficients” tablosu: X·W·Z satırı (c′₇) doğrudan yoldaki üçlü etkileşimi, M·Q ve M·V satırları (b₄, b₅) ikinci aşamanın süreç kolaylığı ve güvenlik iklimine bağlılığını gösterir.
- Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₄W + c′₅Z + c′₇W·Z: teknik geçmiş ikili olduğundan iki grup için ayrı ayrı, iş yükünün birkaç değerinde hesaplanır; Z kodunun 0 olduğu grup için X·W satırı doğrudan bu gruptaki eğim değişimidir.
- Bootstrap çıktısı: iki grupta iş yükü düzeylerine göre koşullu dolaylı etkiler ve aynı iş yükünde teknik geçmişi olan ile olmayan çalışanlar arasındaki farkın güven aralığı.
Komşu modellerden farkı
- Model 46: Birinci aşama aynıdır; doğrudan yol koşulsuzdur.
- Model 49: W ve Z birinci aşamayı ve doğrudan yolu eklemeli düzenler; X·W·Z yoktur.
- Model 52: Birinci aşamadaki üçlü yapı korunur, ama doğrudan yolu W·Z yerine Q ve V düzenler.
- Model 55: İkinci aşamaya M·V·Q üçlü etkileşimi eklenir; X tarafı aynıdır.
Raporlama örneği
İş yükü ile teknik geçmişin birinci aşamayı ve doğrudan yolu birlikte, güvenlik iklimi ile bildirim kolaylığının ikinci aşamayı düzenlediği koşullu süreç modeli (Hayes Model 51 yapısı) [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemiyle tahmin edilmiştir. Eğitim süresi × iş yükü × teknik geçmiş etkileşimi öz-yeterliği (a₇ = [ ], %95 GA [ , ]) ve bildirim sıklığını (c′₇ = [ ], %95 GA [ , ]) yordamıştır. Güvenlik iklimi ve bildirim kolaylığı ortalamada sabitlendiğinde, teknik geçmişi olmayan ve iş yükü yüksek çalışanlarda koşullu dolaylı etki [ ] (%95 BootGA [ , ]), koşullu doğrudan etki [ ] (%95 GA [ , ]) bulunmuştur; teknik geçmişi olanlarda karşılık gelen değerler sırasıyla [ ] ve [ ] olarak hesaplanmıştır.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- Y denklemine X·W·Z'yi eklerken W·Z terimini (c′₆) unutmak. X·W·Z'nin Y denkleminde yorumlanabilmesi için W·Z'nin de aynı denklemde bulunması gerekir; aracı denklemindeki a₆ bu eksikliği karşılamaz ve c′₇ yanlı tahmin edilir.
- a₇ desteklenip c′₇ desteklenmediğinde doğrudan yolun düzenlenmediğini kanıtlanmış saymak. Anlamsız bir terim etkinin yokluğunu değil, bu veride desteklenmediğini gösterir.
- Model 12 çıktısındaki moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksini, ikinci aşama V ve Q'ya bağlıyken genel sonuç gibi raporlamak.
- Yöntem bölümünde “PROCESS Model 51 ile analiz edilmiştir” demek. Güncel PROCESS bu modeli çalıştıramaz; denklemlerin hangi yazılımla tahmin edildiği ve koşullu etkilerin nasıl bootstrap edildiği yazılmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.