Koşullu aracılık — karma moderasyon
Hayes PROCESS Model 53Koşullu aracılık (a: W,Z · b: Q,V,VQ · c′: W,Z)
Model 53'te W ve Z hem X→M hem X→Y yolunu ayrı ayrı düzenler; M→Y yolu ise V ile Q'nun üçlü etkileşimine bağlıdır. Doğrudan etki W ve Z'ye, dolaylı etki dört düzenleyiciye göre değişir.
model=53 olarak çalıştırılamaz. Aynı yapı aşağıdaki regresyon denklemleriyle kurulabilir.Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?
Model 53'ün X tarafı Model 49 ile aynıdır: W ve Z, X'in M üzerindeki etkisini (a₁ + a₄W + a₅Z) ve Y üzerindeki doğrudan etkisini (c′₁ + c′₄W + c′₅Z) eklemeli olarak düzenler. M tarafı ise Model 47'den gelir: Y denkleminde M·Q, M·V, V·Q ve M·V·Q terimleri bulunur ve ikinci aşama eğimi b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q olur. Y denklemi toplam on iki yordayıcı içerir.
Modelin iddiası iki katmanlıdır: X'in işleyişini belirleyen W ve Z birbirinden bağımsız çalışırken, aracının sonuca dönüşmesini belirleyen V ve Q birbirine bağımlıdır. Model 49'dan farkı ikinci aşamadaki b₇, Model 47'den farkı doğrudan yolun koşullu olmasıdır. X tarafına X·W·Z eklendiğinde Model 55, doğrudan yolun W ve Z yerine Q, V ve V·Q ile düzenlendiği yapıda ise Model 54 ortaya çıkar. Dolaylı etkinin V'ye göre değişimi Q'nun düzeyine bağlı olduğundan, ikinci aşamadaki örüntü ancak V–Q bileşimleri üzerinden yorumlanabilir. PROCESS 3 ile birlikte bu model numaralı listeden çıkarılmıştır.
İstatistiksel gösterim
M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)
Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + b₁M + b₂Q + b₃V + b₄(M·Q) + b₅(M·V) + b₆V·Q + b₇(M·V·Q)
Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · (b₁ + b₄Q + b₅V + b₇V·Q)
Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z
Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.
Tarım ekonomisi araştırmasından bir örnek
Konya Kapalı Havzası'nda buğday ve şeker pancarı üreten işletmelerde, son iki yılda tarımsal yayım hizmetlerinden yararlanma sıklığı (X) ile dekar başına net gelir (Y) arasındaki ilişki inceleniyor. Varsayılan mekanizma, yayım hizmetlerinin basınçlı sulama sistemlerini benimseme düzeyini (M) artırması ve bu teknolojinin net geliri yükseltmesidir.
Yayımın teknolojiye dönüşmesi ve gelire doğrudan katkısı (ör. gübreleme ve ekim zamanlaması bilgisi yoluyla) iki işletme özelliğine bağlı olabilir: işlenen arazi büyüklüğü (W) ve tarım kredi kooperatifi üyeliği (Z, 0/1). Sulama teknolojisinin gelire yansıması ise yeraltı suyuna erişim güvencesine (V) ve üreticinin algıladığı fiyat riskine (Q) birlikte bağlı: suya erişimi güvenceli işletmelerde teknolojinin getirisinin fiyat riski arttıkça azaldığı öngörülüyor. Bu yapı Model 53'tür.
SPSS'te regresyonla kurulum
* Model 53: PROCESS 2.x'te numaralıydı; PROCESS 3 ve sonrasında (5.0 dâhil) /model=53 yoktur.
* koop (Z) 0/1 kodlu ham değişkendir; yayım, arazi, sulama, su erişimi ve risk c_ ile merkezlenmiştir.
* (a₁ + a₄W + a₅Z)b₇ ve koşullu dolaylı etkiler için ayrı bir bootstrap adımı gerekir.
COMPUTE xw = c_yayim*c_arazi.
COMPUTE xz = c_yayim*koop.
COMPUTE mq = c_sulama*c_risk.
COMPUTE mv = c_sulama*c_su.
COMPUTE vq = c_su*c_risk.
COMPUTE mvq = c_sulama*c_su*c_risk.
EXECUTE.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT sulama /METHOD=ENTER c_yayim c_arazi koop /METHOD=ENTER xw xz.
REGRESSION /STATISTICS COEFF CI(95) R ANOVA CHANGE /DEPENDENT netgelir /METHOD=ENTER c_yayim c_arazi koop xw xz c_sulama c_risk c_su mq mv vq /METHOD=ENTER mvq.Model 53, PROCESS 2.x'te W, Z, V ve Q ile tanımlı bir modeldi; ikiden fazla düzenleyicili modeller PROCESS 3'te kaldırıldığı için PROCESS 3'ten güncel 5.0'a kadar /model=53 ile tahmin edilemez. Sözdiziminde sulama teknolojisi denklemi arazi büyüklüğü ve kooperatif üyeliğiyle çarpımları içerir; net gelir denklemi bu iki çarpımı doğrudan yol için, M·Q, M·V, V·Q ve M·V·Q'yu ikinci aşama için taşır ve son METHOD bloğu yalnız M·V·Q'yu ekler. Kooperatif üyeliği 0/1 kodlu olduğundan merkezlenmez. Koşullu dolaylı etkinin güven aralığı, iki denklemin lavaan ya da Mplus'ta birlikte tahmin edilip bootstrap uygulanmasıyla elde edilir.
Çıktıda nereye bakılır?
- Net gelir denkleminin “Model Summary” tablosunda son modelin R Square Change ve Sig. F Change değerleri: M·V·Q'nun katkısı, ikinci aşamadaki üçlü etkileşimin testi; “Coefficients” tablosundaki aynı satır b₇'dir.
- Sulama denkleminin ve net gelir denkleminin “Coefficients” tablolarındaki X·W ve X·Z satırları (a₄, a₅, c′₄, c′₅): arazi büyüklüğü ve kooperatif üyeliğinin yayımın iki yolunu aynı yönde düzenleyip düzenlemediği.
- Koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₄W + c′₅Z: net gelir denkleminin katsayılarından, kooperatif üyesi olan ve olmayan işletmeler için arazi büyüklüğünün seçilen değerlerinde hesaplanır.
- Bootstrap çıktısı: W ve Z sabitken V–Q ızgarasındaki koşullu dolaylı etkiler ve (a₁ + a₄W + a₅Z)b₇ niceliği için güven aralıkları.
Komşu modellerden farkı
Raporlama örneği
Arazi büyüklüğü ile kooperatif üyeliğinin birinci aşamayı ve doğrudan yolu, su erişimi ile algılanan fiyat riskinin ikinci aşamayı birlikte düzenlediği koşullu süreç modeli (Hayes Model 53 yapısı) [yazılım] ile [ ] bootstrap örneklemiyle tahmin edilmiştir. Sulama teknolojisi × su erişimi × fiyat riski etkileşimi net geliri yordamıştır (b₇ = [ ], %95 GA [ , ], ΔR² = [ ]). Arazi büyüklüğü ortalamada sabitlendiğinde, yayım hizmetinin sulama teknolojisi üzerinden net gelire koşullu dolaylı etkisi kooperatif üyesi, suya erişimi güvenceli ve fiyat riski düşük işletmelerde [ ] (%95 BootGA [ , ]), aynı koşullarda fiyat riski yüksek işletmelerde [ ] (%95 BootGA [ , ]) bulunmuştur. Koşullu doğrudan etki kooperatif üyelerinde [ ] (%95 GA [ , ]), üye olmayanlarda [ ] (%95 GA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.
Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.
Sık yapılan hatalar
- Su erişimi ile fiyat riskini birinci aşamaya da eklemek. Model 53'te bu iki değişken yalnız M→Y yolunu düzenler.
- Y denkleminde V·Q terimini atlayıp yalnız M·V·Q'yu eklemek. Üçlü etkileşimin yorumu bütün alt düzey terimlerin denklemde bulunmasını gerektirir.
- Model 10 ve Model 18 sonuçlarını ayrı ayrı raporlayıp birlikte Model 53'ü sınamış gibi sunmak. İki ayrı indirgeme, dört düzenleyicinin ortak modelini vermez.
- Yöntem bölümünde “PROCESS Model 53 ile analiz edilmiştir” demek. Güncel PROCESS'te karşılığı olmayan bir komut adı vermek yerine kullanılan yazılım ve tahmin edilen denklemler yazılmalıdır.
Literatürden örnek
Bu model için yöntemi ve kalıcı bağlantısı birlikte doğrulanmış açık erişim yayın örneği henüz eklenmedi. Bu durum modelin kullanılmadığı anlamına gelmez; yalnızca doğrulanmış örnek kapsamını gösterir.
Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar
Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.