Hayes PROCESS Model 59Tüm yolları W ile moderasyonlu aracılık

Model 59'da tek düzenleyici W; X→M, M→Y ve X→Y yollarının üçünü birden düzenler. Hem dolaylı hem doğrudan etki W'ye koşulludur ve her W düzeyinde ayrı ayrı raporlanır.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 59, Model 58'in iki aşamalı yapısına doğrudan yolun moderasyonunu ekler. W artık X→M, M→Y ve X→Y yollarının hepsinde yer alır; Y denkleminde hem X·W hem M·W terimi bulunur. Tek düzenleyiciyle kurulabilecek en kapsamlı basit aracılık modelidir. Kuramsal karşılığı, W'nin X'in etkisini yalnız aracı üzerinden değil, aracıyı atlayan kanalda da koşullandırdığıdır. Model 8 W'yi a ve c′ yollarına, Model 15 ise düzenleyiciyi b ve c′ yollarına koyar; Model 59 bu iki yapının birleşimidir.

Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂W), koşullu doğrudan etki ise c′₁ + c′₃W biçimindedir. Dolaylı etki, Model 58'de olduğu gibi W'nin ikinci dereceden fonksiyonudur; W sürekliyse PROCESS moderasyonlu aracılık indeksi basmaz, iki kategoriliyse iki grubun koşullu dolaylı etkileri arasındaki farkı indeks tablosunda gösterir. Doğrudan etki ise W'nin doğrusal fonksiyonudur ve c′₃ katsayısıyla doğrudan test edilir. Bu asimetri yorumda önemlidir: W'nin doğrudan yolu düzenleyip düzenlemediği tek bir katsayıyla sınanırken, dolaylı yol için düzeyler arası örüntü incelenir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M + b₂(M·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Sağlık yönetimi araştırmasından bir örnek

Birden çok hastanenin yataklı servislerinden oluşan bir örneklemde, servis sorumlu hemşiresinin hasta güvenliği turu sıklığının (X) çalışanların algıladığı psikolojik güvenliği (M) artırarak hasta güvenliği olay bildirim oranını (Y, 1000 hasta günü başına) yükselttiği öngörülüyor. Servisin ortalama yatak doluluk oranı (W) her üç yolda da rol oynuyor. Birinci aşamada, yoğun servislerde turların kısa ve yüzeysel kalması nedeniyle psikolojik güvenliğe dönüşmesinin zayıflaması bekleniyor.

İkinci aşamada, zaman baskısının yüksek olduğu servislerde psikolojik güvenliğin bildirim davranışına dönüşmesinin de zayıfladığı düşünülüyor. Doğrudan yol için ayrı bir gerekçe var: turlarda sözlü olarak dile getirilen olaylar sorumlu hemşire tarafından doğrudan kayda geçirilebilir; bu kanalın işleyişi de servis yoğunluğuna bağlıdır. Üç yolun aynı değişkenle düzenlenmesi bu üç ayrı gerekçeye dayanır. Gerekçelerden biri yoksa Model 58 veya Model 8 daha yalın bir seçenektir.

SPSS PROCESS komutu

process y=bildirim /x=tur /m=psikguven /w=doluluk /model=59 /center=1 /plot=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Diyagramdaki W, PROCESS 4'te /w= ile girilir; Model 59 PROCESS 4'te de aynı numarayla, W'yi a, b ve c′ yollarına yerleştiren şablonla çalışır. center=1 çarpım terimlerine giren X, M ve W'yi ortalamadan merkezler; böylece c′₁ ortalama doluluktaki doğrudan etki, b₁ ortalama doluluktaki aracı etkisi olarak okunur. plot=1, koşullu etkileri görselleştirmek için X, W ve tahmin edilen değerleri içeren bir tablo üretir. Doluluk oranı yüzdeyse merkezleme sonrasında koşullu etkiler tablosundaki W değerleri merkezlenmiş ölçekte görünür; raporlarken özgün ölçeğe çevrilmelidir. Analiz birimi servis olduğundan örneklem büyüklüğü servis sayısıdır.

Çıktıda nereye bakılır?

M denklemindeki X·W katsayısı (sayfada a₃): turların psikolojik güvenlik üzerindeki etkisinin doluluğa göre değişip değişmediği.
Y denkleminin “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” bölümü: X·W ve M·W terimleri için ayrı satırlar. Hangi satırın hangi çarpıma karşılık geldiği “Product terms key” bölümünde yazılıdır; sayfadaki karşılıkları c′₃ ve b₂'dir.
“Conditional direct effects of X on Y”: doluluğun seçilen düzeylerinde doğrudan etki, standart hatası ve güven aralığı. Model 58'den farklı olarak bu tablo burada vardır.
“Conditional indirect effects of X on Y”: aynı W düzeylerinde koşullu dolaylı etkiler ve bootstrap güven aralıkları. Doluluk sürekli olduğu için altında moderasyonlu aracılık indeksi yer almaz.

Komşu modellerden farkı

Model 58: W yalnız a ve b yollarını düzenler; doğrudan etki koşulsuzdur.
Model 8: W, a ve c′ yollarını düzenler; M→Y yolu koşulsuzdur ve indeks basılabilir.
Model 15: Düzenleyici (diyagramda V) b ve c′ yollarındadır; birinci aşama koşulsuzdur.
Model 61: Aynı yapıya ikinci bir düzenleyici Z eklenir; Z yalnız X→M yolunu düzenler.

Raporlama örneği

Hasta güvenliği turu sıklığının psikolojik güvenlik üzerinden olay bildirim oranıyla ilişkisinde servis doluluğunun düzenleyici rolü PROCESS Model 59 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir (n = [ ] servis). Tur × doluluk etkileşimi psikolojik güvenliği (a₃ = [ ], %95 GA [ , ]), psikolojik güvenlik × doluluk etkileşimi bildirim oranını (b₂ = [ ], %95 GA [ , ]) yordamıştır; doğrudan yoldaki tur × doluluk etkileşimi c′₃ = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ] olarak bulunmuştur. Koşullu dolaylı etki düşük dolulukta [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek dolulukta [ ] (%95 BootGA [ , ]); koşullu doğrudan etki aynı düzeylerde sırasıyla [ ] (%95 GA [ , ]) ve [ ] (%95 GA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

Servisleri hastanelere yuvalanmış olmalarına rağmen bağımsız gözlem saymak. Aynı hastanedeki servisler ortak politika ve kültür paylaşır; bu kümelenme raporda tartışılmalı veya uygun bir yöntemle ele alınmalıdır.
Koşullu doğrudan etki W'nin bazı düzeylerinde anlamsız diye o düzeylerde “tam aracılık” olduğunu söylemek. Doğrudan etkinin anlamlılığı örneklem büyüklüğüne bağlıdır ve aracılığın türü hakkında tek başına bilgi vermez.
Bildirim oranındaki artışı doğrudan güvenlik kültürünün iyileşmesi gibi yorumlamak. Daha fazla bildirim, daha fazla olay ya da daha iyi raporlama anlamına gelebilir; Y'nin anlamı yorumdan önce netleştirilmelidir.
Üç yolun hepsini W ile düzenlemeyi varsayılan seçenek gibi kullanmak. Her koşullu yol ayrı bir hipotezdir; gerekçesi olmayan çarpım terimleri parametre sayısını artırır ve küçük servis örneklemlerinde gücü düşürür.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Wang, Y., Zhou, L., Xie, B., Wang, L., & Jin, H. (2026). The relationship between intellectual curiosity and adolescents' mathematical problem-solving ability: A moderated mediation model. PLoS ONE, 21(3), e0344349.

Çalışmanın bulgusu: PISA 2022 verisinden 5.521 İrlandalı 15 yaş öğrencisinden oluşan örneklemde, entelektüel merak öz yeterliği besleyerek matematiksel problem çözme becerisini artırmaktadır: öz yeterlik üzerinden geçen dolaylı etki 0.133 olup toplam etkinin %45.40'ını oluşturmaktadır. Sebat bu mekanizmanın tüm yollarını koşullandırmaktadır: merak × sebat etkileşimi hem öz yeterliği (β = −0.043) hem problem çözmeyi (β = −0.045) negatif yordarken, öz yeterlik × sebat etkileşimi problem çözmeyi pozitif yordamıştır (β = 0.036). Öz yeterlik → problem çözme yolu sebat yükseldikçe güçlenmektedir (düşük sebatta β = 0.372, yüksek sebatta β = 0.443, p < .001).

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin a, b ve c′ yollarının üçünü birden koşullandırdığı tam düzenlenmiş aracılık hipotezi için Model 59 seçilmiş; X = entelektüel merak, M = öz yeterlik, Y = matematiksel problem çözme, W = sebat.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkc′ moderasyonsuz eşi

Model 58 Model 60