Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — karma moderasyon

Hayes PROCESS Model 59Tüm yolları W ile moderasyonlu aracılık

Model 59, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

abc′XYMW
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 59, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W düzenleyici etki gösterir.

Model 59'da W; a, b ve c′ yollarının tümünde düzenleyici olarak yer alır. Bu kapsamlı yapı, ancak her koşullu yol için açık bir kuramsal gerekçe bulunduğunda tercih edilmelidir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M + b₂(M·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 59, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Wang, Y., Zhou, L., Xie, B., Wang, L., & Jin, H. (2026). The relationship between intellectual curiosity and adolescents' mathematical problem-solving ability: A moderated mediation model. PLoS ONE, 21(3), e0344349.

Çalışmanın bulgusu: PISA 2022 verisinden 5.521 İrlandalı 15 yaş öğrencisinden oluşan örneklemde, entelektüel merak öz yeterliği besleyerek matematiksel problem çözme becerisini artırmaktadır: öz yeterlik üzerinden geçen dolaylı etki 0.133 olup toplam etkinin %45.40'ını oluşturmaktadır. Sebat bu mekanizmanın tüm yollarını koşullandırmaktadır: merak × sebat etkileşimi hem öz yeterliği (β = −0.043) hem problem çözmeyi (β = −0.045) negatif yordarken, öz yeterlik × sebat etkileşimi problem çözmeyi pozitif yordamıştır (β = 0.036). Öz yeterlik → problem çözme yolu sebat yükseldikçe güçlenmektedir (düşük sebatta β = 0.372, yüksek sebatta β = 0.443, p < .001).

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin a, b ve c′ yollarının üçünü birden koşullandırdığı tam düzenlenmiş aracılık hipotezi için Model 59 seçilmiş; X = entelektüel merak, M = öz yeterlik, Y = matematiksel problem çözme, W = sebat.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkc′ moderasyonsuz eşi
Model 58Model 60