Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — karma moderasyon

Hayes PROCESS Model 60Koşullu aracılık (a: W,Z · b: W)

Model 60, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

abc′XYMWZ
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 60, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W ve Z düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′X + b₁M + b₂W + b₃(M·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · (b₁ + b₃W)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 60, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Wang, S., Sun, W., Hong, Z., Huang, H., & Xu, S. (2026). Childhood emotional abuse and adolescent anxiety: a moderated mediation model of bullying victimization, perceived teacher legitimacy, and negative legal emotion. Frontiers in Psychology, 17, 1803574.

Çalışmanın bulgusu: 951 Çinli ergenden oluşan örneklemde, çocukluk çağı duygusal istismarı akran zorbalığı mağduriyetini, mağduriyet de kaygıyı beslemektedir; bu zincirin iki halkası ayrı düzenleyicilere bağlıdır. Olumsuz hukuki duygu, istismar ile zorbalık mağduriyeti arasındaki yolu (etkileşim β = 0.063, p = .012), algılanan öğretmen meşruiyeti ise mağduriyet ile kaygı arasındaki yolu (β = 0.079, p < .001) anlamlı biçimde düzenlemektedir. Duygusal istismarın zorbalık mağduriyeti üzerindeki etkisi, olumsuz hukuki duygu yüksekken (+1 standart sapma) en güçlü (etki = 0.317, p < .001), düşükken (−1 standart sapma) en zayıftır (etki = 0.190, p < .001).

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'PROCESS Model 60 with 5,000 bootstrap resamples' ifadesiyle teyit edildi; iki düzenleyicinin aynı aracılı yol üzerinde eş zamanlı test edildiği Model 60 için güncel bir uygulama örneğidir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 61 - Koşullu aracılık (a: W,Z · b: W · c′: W)c′ yolu da moderasyonlu hali
Model 59Model 61