Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — a-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 7Birinci aşama moderasyonlu aracılık

Model 7, aracılık mekanizmasının birinci aşaması (X→M yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

abc′XYMW
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 7, aracılık mekanizmasının birinci aşaması (X→M yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir.

W yalnız X→M yolunu düzenler. Bu nedenle dolaylı etki (a₁+a₃W)·b₁ biçiminde W'ye koşullu olarak hesaplanır; model, X'in aracı değişkeni harekete geçirme düzeyinin koşullara göre değiştiği varsayımına karşılık gelir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′X + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · b₁

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 7, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Peng, G., Liang, Q., Li, S., Li, X., Mu, W., & Zhou, M. (2025). Parental marital quality and school bullying victimization: A moderated mediation model of parent-child attachment and child gender. Children, 12(7), 825.

Çalışmanın bulgusu: 358 çocuktan oluşan örneklemde, ebeveynler arası evlilik kalitesi arttıkça baba-çocuk bağlanması güçlenmekte, bu da akran zorbalığı mağduriyetini azaltmaktadır; ancak bu dolaylı yol çocuğun cinsiyetine göre farklılaşmaktadır. Düzenlenmiş aracılık indeksi (dolaylı etkinin moderatöre göre değişip değişmediğinin testi) anlamlıdır (indeks = 0.006, %95 GA [0.000, 0.017]). Koşullu dolaylı etki kızlarda anlamlıdır (etki = −0.008, %95 GA [−0.019, −0.001]; güven aralığı sıfırı içermemektedir), erkeklerde ise anlamlı bulunmamıştır (etki = −0.002, %95 GA [−0.009, 0.002]; aralık sıfırı içermektedir).

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin (çocuğun cinsiyeti) yalnız a-yolunu (X→M) etkilediği varsayıldığı için Model 7 kullanılmış; X = ebeveyn evlilik kalitesi, M = ebeveyn-çocuk bağlanması, Y = zorbalık mağduriyeti, W = cinsiyet.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 8 - Birinci aşama + doğrudan yol moderasyonuc′ yolu da moderasyonlu haliModel 14 - İkinci aşama moderasyonlu aracılıkaynısı b-yolunda (ikinci aşama)Model 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkW'yi iki aşamaya da koyar
Model 6Model 8