Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — a-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 7Birinci aşama moderasyonlu aracılık

Model 7, X'in M üzerinden Y'ye taşınan dolaylı etkisinin, X→M yolunu düzenleyen bir değişkene (W) göre değişip değişmediğini sınar; birinci aşama moderasyonlu aracılığın temel modelidir.

abc′XYMW
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 7'de düzenleyici yalnız aracı denkleminde yer alır: M = a₁X + a₂W + a₃(X·W). Y denklemi ise Model 4'teki gibidir: Y = c′X + b₁M. Bu yapıda X'in M'yi ne ölçüde harekete geçirdiği W'ye bağlıdır; M'nin Y'ye dönüşme gücü (b₁) ve doğrudan etki (c′) ise herkes için aynıdır. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W)·b₁ ifadesiyle hesaplanır.

Dolaylı etki W'nin doğrusal bir fonksiyonu olduğundan eğimi tek bir sayıyla özetlenebilir: a₃·b₁. PROCESS bu değeri moderasyonlu aracılık indeksi olarak bootstrap güven aralığıyla raporlar. İndeks sıfırdan farklıysa, W'nin herhangi iki düzeyindeki koşullu dolaylı etkiler birbirinden farklıdır. Bu nedenle Model 7'de moderasyonlu aracılığın kanıtı a₃'ün tek başına anlamlılığı değil, indeksin güven aralığıdır.

Model 14 ile karşılaştırıldığında fark, düzenlemenin mekanizmanın hangi aşamasında gerçekleştiğidir. Model 7 “X bazı kişilerde aracıyı daha çok etkiler” varsayımına, Model 14 ise “aracı bazı kişilerde sonuca daha güçlü yansır” varsayımına karşılık gelir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′X + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · b₁

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Pazarlama araştırmasından bir örnek

Bir çevrim içi giyim markası, kişiselleştirilmiş reklamların (X) tıklama niyetini (Y) beklenenden az artırdığını fark ediyor. Araştırmacı bunun nedeninin mahremiyet kaygısı (M) olduğunu düşünüyor: reklam ne kadar kişiselse tüketici kişisel verilerinin izlendiğini o kadar fark ediyor ve bu kaygı tıklama niyetini düşürüyor.

Ancak kişiselleştirmenin kaygıyı ne kadar tetiklediği, tüketicinin markanın veri kullanımına duyduğu güvene (W) bağlı olabilir. Güven yüksekse kişiselleştirme kaygı uyandırmayabilir; düşükse kaygı belirgin biçimde artabilir. Güven, mahremiyet kaygısının tıklama niyetine etkisini değiştirmiyorsa bu kurgu tam olarak Model 7'dir: düzenleme yalnız kişiselleştirme → kaygı yolundadır.

SPSS PROCESS komutu

process y=tiklama /x=kisisel /m=mahremiyet /w=guven /model=7 /center=1 /boot=5000 /seed=2026 /plot=1 .

Veri güveni W olarak /w= ile tanımlanır. center=1 kişiselleştirme ve güven puanlarını çarpım öncesinde merkezler; a₁ böylece ortalama güven düzeyinde kişiselleştirmenin kaygı üzerindeki etkisi olarak okunur. Merkezleme a₃'ü, indeksi ve koşullu dolaylı etkileri değiştirmez. boot=5000 koşullu dolaylı etkiler ve indeks için bootstrap güven aralıkları üretir. Sürekli bir W için koşullu dolaylı etkiler öntanımlı olarak 16., 50. ve 84. yüzdelik noktalarında hesaplanır; iki kategorili bir W'de bu noktalar grup kodlarıdır. Birden fazla aracı tanımlandığında W tüm X→M yollarını düzenler.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M'nin sonuç değişken olduğu tabloda “Int_1” (X·W, a₃) satırı ve “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)”: birinci aşamadaki etkileşimin testi.
  • Y tablosunda M'nin katsayısı (b₁) ve X'in katsayısı (c′). Bu tabloda W yer almaz; doğrudan etki koşulsuzdur.
  • “Conditional indirect effects of X on Y” tablosu: W'nin seçilen düzeylerinde (a₁ + a₃W)·b₁ değerleri, BootSE, BootLLCI ve BootULCI.
  • “Index of moderated mediation” satırı: a₃·b₁ indeksi ve bootstrap güven aralığı. Aralık sıfırı içermiyorsa dolaylı etkinin W'ye göre değiştiği sonucuna varılır.

Komşu modellerden farkı

  • Model 4: Düzenleyici yoktur; dolaylı etki tek bir a·b değeridir.
  • Model 8: W, X→M yolunun yanında doğrudan yolu (c′) da düzenler.
  • Model 14: Düzenleme X→M yerine M→Y yolundadır; dolaylı etki ikinci aşamada koşullu olur.
  • Model 9: X→M yolunu iki ayrı düzenleyici (W ve Z) eklemeli biçimde düzenler.

Raporlama örneği

Mahremiyet kaygısının, kişiselleştirilmiş reklam ile tıklama niyeti arasındaki aracılık rolünün markaya duyulan veri güvenine göre değişip değişmediği PROCESS Model 7 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Kişiselleştirme × güven etkileşimi mahremiyet kaygısını anlamlı biçimde yordamıştır (a₃ = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ]). Moderasyonlu aracılık indeksi anlamlı bulunmuştur (indeks = [ ], BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]). Koşullu dolaylı etki düşük güvende [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek güvende [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Moderasyonlu aracılık kararını yalnız a₃'ün p değerine dayandırmak. Dolaylı etkinin W'ye göre değişip değişmediği indeks (a₃·b₁) ve onun bootstrap güven aralığıyla değerlendirilir.
  • Koşullu dolaylı etkilerden biri anlamlı, diğeri anlamsız diye moderasyonlu aracılığın desteklendiğini söylemek. İki koşullu etkinin farkı, indeks sınanmadan iddia edilemez.
  • W'yi kuramsal olarak M→Y yolunu etkilemesi beklendiği hâlde Model 7 ile analiz etmek. Düzenlemenin aşaması model seçimini belirler; ikinci aşama için Model 14 kullanılır.
  • Merkezlemenin indeksi veya koşullu dolaylı etkileri değiştirdiğini düşünüp merkezli ve merkezsiz sonuçları ayrı bulgular gibi raporlamak.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Peng, G., Liang, Q., Li, S., Li, X., Mu, W., & Zhou, M. (2025). Parental marital quality and school bullying victimization: A moderated mediation model of parent-child attachment and child gender. Children, 12(7), 825.

Çalışmanın bulgusu: 358 çocuktan oluşan örneklemde, ebeveynler arası evlilik kalitesi arttıkça baba-çocuk bağlanması güçlenmekte, bu da akran zorbalığı mağduriyetini azaltmaktadır; ancak bu dolaylı yol çocuğun cinsiyetine göre farklılaşmaktadır. Düzenlenmiş aracılık indeksi (dolaylı etkinin moderatöre göre değişip değişmediğinin testi) anlamlıdır (indeks = 0.006, %95 GA [0.000, 0.017]). Koşullu dolaylı etki kızlarda anlamlıdır (etki = −0.008, %95 GA [−0.019, −0.001]; güven aralığı sıfırı içermemektedir), erkeklerde ise anlamlı bulunmamıştır (etki = −0.002, %95 GA [−0.009, 0.002]; aralık sıfırı içermektedir).

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin (çocuğun cinsiyeti) yalnız a-yolunu (X→M) etkilediği varsayıldığı için Model 7 kullanılmış; X = ebeveyn evlilik kalitesi, M = ebeveyn-çocuk bağlanması, Y = zorbalık mağduriyeti, W = cinsiyet.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 8 - Birinci aşama + doğrudan yol moderasyonuc′ yolu da moderasyonlu haliModel 14 - İkinci aşama moderasyonlu aracılıkaynısı b-yolunda (ikinci aşama)Model 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkW'yi iki aşamaya da koyar
Model 6Model 8