Hayes PROCESS Model 12Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z · c′: W,WZ,Z)

Model 12, W ile Z'nin üçlü etkileşim biçiminde hem X→M yolunu hem de X→Y doğrudan yolunu düzenlediği modeldir; dolaylı etki moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksiyle, doğrudan yol c′₇ ile sınanır.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 12'de iki denklem de tam üçlü etkileşim yapısı taşır. Aracı denklemi M = a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z) + a₆(W·Z) + a₇(X·W·Z), sonuç denklemi Y = c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + c′₆(W·Z) + c′₇(X·W·Z) + b₁M biçimindedir. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z)·b₁, koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₄W + c′₅Z + c′₇W·Z olur.

Model 11'den farkı, doğrudan yolun da aynı koşullu yapıya tabi olmasıdır. Bu, iki ayrı üçlü etkileşim hipotezi anlamına gelir: biri X'in aracıyı harekete geçirmesine (a₇), diğeri aracıyla açıklanmayan ilişkiye (c′₇) ilişkindir. Dolaylı etkideki üçlü yapı moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksiyle (a₇·b₁), doğrudan yoldaki üçlü yapı ise c′₇ katsayısının testiyle değerlendirilir.

Birinci aşama moderasyonlu modeller (7–13) arasında en çok katsayı tahmin eden model Model 12'dir. İki üçlü etkileşimin de yeterli güçle sınanabilmesi büyük örneklem ister; bu nedenle doğrudan yoldaki üçlü etkileşimin kuramsal olarak açıkça öngörüldüğü durumlar dışında Model 11 veya Model 13 daha savunulabilir seçeneklerdir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z) + a₆W·Z + a₇(X·W·Z)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + c′₆W·Z + c′₇(X·W·Z) + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z) · b₁

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z + c′₇W·Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

İletişim çalışmaları araştırmasından bir örnek

Çevrim içi bir deneyde katılımcıların bir kısmı yanlış bir sağlık haberinin altında doğrulama platformunun düzeltme notunu görüyor, diğerleri görmüyor (X; 0/1). Araştırmacı düzeltme notunun haberi paylaşma niyetini (Y) azalttığını ve bunun haberin algılanan güvenilirliği (M) düştüğü için gerçekleştiğini öne sürüyor.

Düzeltmenin güvenilirlik algısını ne kadar düşürdüğü katılımcının siyasi kimlik gücüne (W) bağlı olabilir; bu bağımlılığın da medya okuryazarlığına (Z) göre değiştiği düşünülüyor. Kimliğe güçlü bağlı ve okuryazarlığı düşük katılımcılarda düzeltme etkisiz kalabilir. Araştırmacı ayrıca düzeltmenin, güvenilirlikten bağımsız olarak, paylaşmanın sosyal maliyetini hatırlatarak doğrudan etki ettiğini ve bu doğrudan etkinin de aynı koşullu yapıya sahip olduğunu öngörüyor. İki öngörü birlikte Model 12'yi gerektirir.

SPSS PROCESS komutu

process y=paylasim /x=duzeltme /m=guvenilirlik /w=kimlik /z=okuryazar /model=12 /center=2 /boot=5000 /seed=2026 .

Siyasi kimlik gücü /w=, medya okuryazarlığı /z= ile tanımlanır. Koşullu moderasyonlu aracılık indeksleri W'nin rolü için Z'nin değerlerinde üretildiğinden, düzenleyici rolü asıl soruşturulan değişken (siyasi kimlik) /w=, onu koşullayan değişken (okuryazarlık) /z= olarak girilir. center=2 yalnız sürekli değişkenleri merkezler; 0/1 kodlu deney koşulu (X) olduğu gibi kalır, böylece a₁ ve c′₁ düzeltme notunun ortalama kimlik ve okuryazarlık düzeyindeki etkileri olarak okunur.

Çıktıda nereye bakılır?

M tablosunda “Int_4” (X·W·Z, a₇) ve Y tablosunda “Int_8” (X·W·Z, c′₇): iki denklemdeki üçlü etkileşimler. Her tablonun altındaki “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” satırı ilgili X*W*Z testini verir.
“Conditional direct effects of X on Y” tablosu: W ve Z kombinasyonlarında düzeltme notunun paylaşım niyeti üzerindeki doğrudan etkisi.
“Conditional indirect effects of X on Y” tablosu: aynı kombinasyonlarda güvenilirlik üzerinden dolaylı etkiler ve bootstrap güven aralıkları.
Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi ve Z düzeylerindeki koşullu moderasyonlu aracılık indeksleri: dolaylı etkideki üçlü yapının özet testi ve onun Z'ye göre açılımı. Bu indeksler doğrudan yoldaki c′₇'yi kapsamaz.

Komşu modellerden farkı

Model 11: Üçlü etkileşim yalnız X→M yolundadır; doğrudan etki koşulsuzdur.
Model 13: X→M yolundaki üçlü yapı korunur; doğrudan yol yalnız W ile, üçlü terim olmadan düzenlenir.
Model 10: W ve Z her iki yolu da düzenler ama eklemeli biçimde; X·W·Z terimi yoktur.

Raporlama örneği

Haberin algılanan güvenilirliğinin, düzeltme notu ile paylaşma niyeti arasındaki aracılık rolünün siyasi kimlik gücü ve medya okuryazarlığına göre koşullu olup olmadığı PROCESS Model 12 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Dolaylı etki için moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuştur. Doğrudan yolda düzeltme × kimlik × okuryazarlık etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], ΔR² = [ ], p = [ ] olarak hesaplanmıştır. Koşullu dolaylı etki yüksek kimlik gücü ve düşük okuryazarlıkta [ ] (%95 BootGA [ , ]), düşük kimlik gücü ve yüksek okuryazarlıkta [ ] (%95 BootGA [ , ]) olmuştur.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksini her iki yoldaki üçlü yapının ortak testi sanmak. İndeks yalnız a₇·b₁'dir; doğrudan yoldaki c′₇ ayrı test edilir ve ayrı raporlanır.
Deneysel 0/1 X'i center=1 ile merkezledikten sonra W ve Z'nin alt düzey katsayılarını (örneğin a₂, a₃, a₆) hâlâ kontrol grubundaki etkiler gibi okumak; X merkezlendiğinde bu katsayılar X'in örneklem ortalamasındaki değerine aittir. center=2 bu sorunu önler.
Doğrudan yoldaki üçlü etkileşim için kuramsal bir beklenti yokken Model 12 kullanmak ve düşük güç nedeniyle anlamsız çıkan c′₇'yi “doğrudan yol düzenlenmiyor” kanıtı saymak.
M tablosundaki Int_4 ile Y tablosundaki Int_8 satırlarını karıştırmak; ikisi de X*W*Z testine karşılık gelir, ancak biri X→M, diğeri X→Y yolundaki üçlü etkileşimdir.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Lu, F., & Tu, C. (2024). The impact of comment slant and comment tone on digital health communication among polarized publics: A web-based survey experiment. Journal of Medical Internet Research, 26, e57967.

Çalışmanın bulgusu: 522 katılımcılı deneyde, çevrim içi yorumların yanlılığının maske takma niyeti üzerindeki etkisi hem yorumun tonuna hem de okuyucunun önceki tutumuna bağlıdır. Ön tutum × yorum yanlılığı × yorum tonu üçlü etkileşimi anlamlıdır (B = −0.84, p = .03); yorum yanlılığı × yorum tonu ikili etkileşimi de anlamlıdır (B = 0.79, p = .003). Koşullu doğrudan etki (belirli moderatör düzeylerinde hesaplanan doğrudan etki) yalnızca nazik tonlu yorum okuyan maske karşıtı katılımcılarda anlamlıdır (B = 0.73, %95 GA [0.35, 1.10]); mesajın niyeti etkileme gücü tam da bu alt grupta ortaya çıkmaktadır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 12, hem doğrudan hem dolaylı yolların W×Z üç yönlü etkileşimiyle düzenlendiği 'moderated moderated mediation' modelidir; X = yorum yanlılığı, W = yorum tonu, Z = önceki tutumlar, M = varsayılan etki algısı. Makale 'The PROCESS macro in SPSS (model 12)' ile üç yönlü etkileşimi test ettiğini açıkça belirtir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 11 - Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z)c′ moderasyonsuz eşi Model 19 - Koşullu aracılık (b: Q,V,VQ · c′: Q,V,VQ)aynısı b-yolunda (ikinci aşama)

Model 11 Model 13