Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — a-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 10Koşullu aracılık (a: W,Z · c′: W,Z)

Model 10'da iki düzenleyici (W ve Z), X→M yolunu ve X→Y doğrudan yolunu eklemeli biçimde etkiler; dolaylı ve doğrudan etkilerin her biri W–Z kombinasyonlarına göre ayrı değer alır.

abc′XYMWZ
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 10, Model 9'daki aracı denklemini korur: M = a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z). Farkı sonuç denklemindedir: Y = c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + b₁M. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z)·b₁, koşullu doğrudan etki ise c′₁ + c′₄W + c′₅Z olur. Model 8'in mantığı iki düzenleyiciye genişletilmiştir.

Her iki denklemde de üçlü etkileşim yoktur. Bu nedenle dolaylı etki için W ve Z'ye ait iki kısmi moderasyonlu aracılık indeksi (a₄·b₁ ve a₅·b₁) raporlanır; doğrudan yoldaki düzenleme ise c′₄ ve c′₅ katsayılarıyla ayrıca değerlendirilir. İndeksler doğrudan yoldaki düzenlemeyi kapsamaz.

Model 10, iki düzenleyicinin X'in sonuç üzerindeki etkisini hem mekanizma hem de kalan ilişki düzeyinde etkilediğine dair güçlü bir kuramsal temel varsa uygundur. Sabitler hariç on bir regresyon katsayısı tahmin edildiği için, özellikle küçük örneklemlerde doğrudan yol düzenlemesinin gerçekten gerekli olup olmadığı önceden gerekçelendirilmelidir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · b₁

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Sosyal hizmet araştırmasından bir örnek

Çocuk koruma alanında çalışan sosyal hizmet uzmanlarında vaka yükünün (X) işten ayrılma niyetiyle (Y) ilişkili olduğu gözleniyor. Araştırmacı ilişkinin bir kısmının ikincil travmatik stres (M) üzerinden işlediğini düşünüyor: yoğun vaka yükü travmatik içeriğe maruziyeti artırıyor, bu stres de ayrılma niyetini yükseltiyor.

İki kurumsal ve bireysel koşulun hem bu mekanizmayı hem de vaka yükünün ayrılma niyetiyle doğrudan ilişkisini etkilediği öne sürülüyor: süpervizyon kalitesi (W) ve meslekteki kıdem yılı (Z). Nitelikli süpervizyon vaka yükünün strese dönüşmesini sınırlayabilir; aynı zamanda iş yükü adaletsizliği algısını azaltarak doğrudan ilişkiyi de zayıflatabilir. Kıdem için de benzer iki kanal düşünüldüğünde Model 10 uygun yapıdır.

SPSS PROCESS komutu

process y=ayrilma /x=vakayuku /m=ikincilstres /w=supervizyon /z=kidem /model=10 /center=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Süpervizyon kalitesi /w= ile, kıdem /z= ile verilir. İki düzenleyici her iki denklemde de aynı rolü üstlendiği için /w= ve /z= ataması sonuçları değiştirmez. center=1 X, W ve Z'yi merkezler; böylece a₁ ve c′₁, süpervizyon ve kıdem ortalamadayken vaka yükünün etkileri olarak okunur. Kısmi indekslerin ve koşullu dolaylı etkilerin aralıkları bootstrap ile, W–Z kombinasyonlarındaki doğrudan etkilerinki ise OLS standart hatalarıyla elde edilir. Belirli koşul değerleri için wmodval= ve zmodval= eklenebilir.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M tablosunda a₄ (Int_1, X·W) ve a₅ (Int_2, X·Z); Y tablosunda c′₄ (Int_3, X·W) ve c′₅ (Int_4, X·Z). Her tablonun altında “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” o denklemdeki X*W, X*Z ve BOTH(X) testlerini verir.
  • “Conditional direct effects of X on Y” tablosu: W ve Z kombinasyonlarında vaka yükünün ayrılma niyeti üzerindeki doğrudan etkisi.
  • “Conditional indirect effects of X on Y” tablosu: aynı kombinasyonlarda ikincil stres üzerinden dolaylı etkiler ve bootstrap güven aralıkları.
  • Kısmi moderasyonlu aracılık indeksleri: süpervizyon ve kıdem için ayrı ayrı a₄·b₁ ve a₅·b₁ ile bootstrap güven aralıkları; bu değerler doğrudan yoldaki c′₄ ve c′₅'i içermez.

Komşu modellerden farkı

  • Model 9: W ve Z yalnız X→M yolunu düzenler; doğrudan etki koşulsuzdur.
  • Model 8: Tek düzenleyici (W) hem X→M yolunu hem doğrudan yolu düzenler.
  • Model 12: Her iki yolda X·W·Z üçlü etkileşimi de yer alır; dolaylı etki için moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi raporlanır.

Raporlama örneği

İkincil travmatik stresin, vaka yükü ile işten ayrılma niyeti arasındaki aracılık rolü ve süpervizyon kalitesi ile kıdemin hem birinci aşamadaki hem doğrudan yoldaki düzenleyici rolleri PROCESS Model 10 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Kısmi moderasyonlu aracılık indeksi süpervizyon için [ ] (%95 BootGA [ , ]), kıdem için [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuştur. Doğrudan yolda vaka yükü × süpervizyon (b = [ ], p = [ ]) ve vaka yükü × kıdem (b = [ ], p = [ ]) etkileşimleri raporlanmıştır; koşullu doğrudan etki düşük süpervizyon ve düşük kıdemde [ ], yüksek süpervizyon ve yüksek kıdemde [ ] olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Kısmi indeksleri doğrudan yoldaki düzenlemeyi de içeren ölçüler gibi yorumlamak. İndeksler yalnız dolaylı etkiye aittir; c′₄ ve c′₅ ayrıca raporlanmalıdır.
  • M tablosundaki Int_1 ve Int_2 ile Y tablosundaki Int_3 ve Int_4 satırlarını karıştırmak. Etkileşim testlerindeki X*W ve X*Z etiketleri iki denklemde aynıdır, ancak farklı yolların etkileşimlerini gösterir.
  • Doğrudan yol düzenlemesi için kuramsal gerekçe yokken yalnız “daha kapsamlı” olduğu için Model 10'u seçmek; bu durumda Model 9 daha savunulabilir bir başlangıçtır.
  • Doğrudan ve dolaylı koşullu etkileri aynı W–Z satırında toplayıp toplam etkinin düzenlendiğini test edilmiş bir bulgu gibi sunmak.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Fousiani, K., Xu, S., Armenta Gutierrez, B. M., & Sypes, C. (2026). Too old to telework? Age but not gender shapes hiring biases across telework and office settings. PLoS ONE, 21(1), e0340366.

Çalışmanın bulgusu: Model 10’un kullanıldığı ilk iki çalışmada (sırasıyla 343 ve 449 katılımcı), çalışma düzeninin (uzaktan/ofis) işe alma önerisi üzerindeki etkisi başvuranın yaşına göre değişmektedir. Etkileşim terimi her iki çalışmada da anlamlıdır (1. çalışma: ΔR² = .01, F(1, 334) = 6.00, p = .015; 2. çalışma: ΔR² = .01, F(1, 436) = 4.78, p = .029); ΔR², etkileşimin açıklanan varyansa yaptığı ek katkıyı gösterir. Düzenleyici işlevi üstlenen değişken yaştır; cinsiyet için benzer bir örüntü gözlenmemiştir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 10, a-yolu ve doğrudan yolun iki moderatör tarafından düzenlendiği moderatörlü aracılık modelidir; X = çalışma düzeni, M = algılanan sıcaklık/yetkinlik, Y = işe alım önerisi, W = aday yaşı, Z = aday cinsiyeti. Makale analizi açıkça 'moderated mediation model with PROCESS macro (Model 10)' olarak raporlar.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 9 - Koşullu aracılık (a: W,Z)c′ moderasyonsuz eşiModel 17 - Koşullu aracılık (b: Q,V · c′: Q,V)aynısı b-yolunda (ikinci aşama)
Model 9Model 11