Hayes PROCESS Model 10Koşullu aracılık (a: W,Z · c′: W,Z)

Model 10, aracılık mekanizmasının birinci aşaması (X→M yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W ve Z düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W ve Z düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · b₁

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 10, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Fousiani, K., Xu, S., Armenta Gutierrez, B. M., & Sypes, C. (2026). Too old to telework? Age but not gender shapes hiring biases across telework and office settings. PLoS ONE, 21(1), e0340366.

Çalışmanın bulgusu: Model 10’un kullanıldığı ilk iki çalışmada (sırasıyla 343 ve 449 katılımcı), çalışma düzeninin (uzaktan/ofis) işe alma önerisi üzerindeki etkisi başvuranın yaşına göre değişmektedir. Etkileşim terimi her iki çalışmada da anlamlıdır (1. çalışma: ΔR² = .01, F(1, 334) = 6.00, p = .015; 2. çalışma: ΔR² = .01, F(1, 436) = 4.78, p = .029); ΔR², etkileşimin açıklanan varyansa yaptığı ek katkıyı gösterir. Düzenleyici işlevi üstlenen değişken yaştır; cinsiyet için benzer bir örüntü gözlenmemiştir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 10, a-yolu ve doğrudan yolun iki moderatör tarafından düzenlendiği moderatörlü aracılık modelidir; X = çalışma düzeni, M = algılanan sıcaklık/yetkinlik, Y = işe alım önerisi, W = aday yaşı, Z = aday cinsiyeti. Makale analizi açıkça 'moderated mediation model with PROCESS macro (Model 10)' olarak raporlar.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 9 - Koşullu aracılık (a: W,Z)c′ moderasyonsuz eşi Model 17 - Koşullu aracılık (b: Q,V · c′: Q,V)aynısı b-yolunda (ikinci aşama)

Model 9 Model 11