Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — a-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 13Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z · c′: W)

Model 13, X→M yolunun W ve Z ile üçlü etkileşim biçiminde, X→Y doğrudan yolunun ise yalnız W ile düzenlendiği aracılık modelidir; mekanizma için koşullu düzenleme, kalan ilişki için basit moderasyon öngörür.

abc′XYMWZ
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 13'te aracı denklemi Model 11 ve 12 ile aynıdır: M = a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z) + a₆(W·Z) + a₇(X·W·Z). Sonuç denkleminde ise yalnız W düzenleyicidir: Y = c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z)·b₁, koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₃W olarak hesaplanır. Z doğrudan yolda yer almaz.

Bu asimetri modelin ayırt edici özelliğidir. Z'nin rolü yalnız mekanizmayla sınırlıdır: W'nin X'in aracıyı etkileme gücünü nasıl düzenlediğini koşullar. W ise iki yerde iş görür; hem bu üçlü yapının parçasıdır hem de aracıyla açıklanmayan doğrudan ilişkiyi tek başına düzenler. Model 12'de doğrudan yolda da üçlü etkileşim varken Model 13'te doğrudan yol Model 8'deki yalın yapıya sahiptir.

Dolaylı etki için PROCESS, Model 11'deki gibi moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksini (a₇·b₁) ve W'ye ilişkin koşullu moderasyonlu aracılık indekslerini Z'nin düzeylerinde raporlar. Doğrudan yoldaki düzenleme c′₃ katsayısıyla ayrıca değerlendirilir; bu katsayı Z'nin düzeyine bağlı değildir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z) + a₆W·Z + a₇(X·W·Z)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z + a₇W·Z) · b₁

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Gerontoloji araştırmasından bir örnek

Toplumda yaşayan 65 yaş üstü bireylerle yürütülen bir çalışmada sosyal izolasyonun (X; görüşülen kişi sayısı ve temas sıklığıyla ölçülen nesnel ağ darlığı) yaşam doyumunu (Y) düşürdüğü gözleniyor. Araştırmacı bu ilişkinin yalnızlık (M) üzerinden işlediğini düşünüyor: nesnel izolasyon öznel yalnızlık duygusunu artırıyor, yalnızlık da yaşam doyumunu azaltıyor.

Dijital iletişim araçlarının düzenli kullanımı (W), izolasyonun yalnızlığa dönüşmesini sınırlayabilir; ancak bu koruyucu etkinin yalnız yaşayan ve başkalarıyla birlikte yaşayan yaşlılarda (Z) farklı büyüklükte olacağı öngörülüyor. Ayrıca dijital iletişim, yalnızlıktan bağımsız olarak, örneğin sağlık hizmetine ve gündelik bilgiye erişimi kolaylaştırarak izolasyonun yaşam doyumuyla doğrudan ilişkisini de zayıflatabilir; bu ikinci etki için yaşam düzenine göre bir fark beklenmiyor. Bu bileşim Model 13'ün yapısıdır.

SPSS PROCESS komutu

process y=doyum /x=izolasyon /m=yalnizlik /w=dijital /z=yalnizyasam /model=13 /center=2 /boot=5000 /seed=2026 .

Dijital iletişim kullanımı /w=, yaşam düzeni /z= ile verilmiştir. Bu modelde atama keyfî değildir: doğrudan yolu düzenleyen değişken mutlaka /w= ile girilmelidir. Rolleri değiştirmek, doğrudan yolda farklı bir değişkenin düzenleyici olduğu başka bir model tahmin etmek anlamına gelir. center=2 sürekli değişkenleri (izolasyon ve dijital iletişim kullanımı) merkezler, 0/1 kodlu yaşam düzenini değiştirmez. boot=5000 dolaylı etkiye ilişkin indeksler ve koşullu dolaylı etkiler için kullanılır.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M tablosunda “Int_4” (X·W·Z, a₇) ve “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” içindeki X*W*Z testi: birinci aşamadaki üçlü etkileşim.
  • Y tablosunda “Int_5” (X·W, c′₃) ve ilgili X*W testi: dijital iletişimin doğrudan yoldaki düzenleyici etkisi. Bu tabloda Z ve üçlü çarpım bulunmaz.
  • “Conditional direct effects of X on Y” tablosu: yalnız W'nin seçilen düzeylerinde izolasyonun yaşam doyumu üzerindeki doğrudan etkisi.
  • Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi (a₇·b₁) ve yalnız yaşayan / birlikte yaşayan gruplar için W'ye ilişkin koşullu moderasyonlu aracılık indeksleri. Bunlara ek olarak koşullu dolaylı etkiler tablosu W–Z kombinasyonlarındaki dolaylı etkileri verir.

Komşu modellerden farkı

  • Model 11: X→M yolundaki üçlü yapı aynıdır; doğrudan yol düzenlenmez.
  • Model 12: Doğrudan yol da W, Z ve X·W·Z ile tam üçlü yapıda düzenlenir.
  • Model 8: Tek düzenleyici (W) hem X→M yolunu hem doğrudan yolu düzenler; Z ve üçlü etkileşim yoktur.

Raporlama örneği

Yalnızlığın, sosyal izolasyon ile yaşam doyumu arasındaki aracılık rolünün dijital iletişim kullanımı ve yaşam düzenine göre koşullu olup olmadığı ile dijital iletişimin doğrudan yoldaki düzenleyici rolü PROCESS Model 13 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuştur; dijital iletişime ilişkin koşullu moderasyonlu aracılık indeksi yalnız yaşayanlarda [ ] (%95 BootGA [ , ]), başkalarıyla yaşayanlarda [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır. Doğrudan yolda izolasyon × dijital iletişim etkileşimi b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ] olarak raporlanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Doğrudan yolu düzenlemesi beklenen değişkeni /z= ile girmek. Model 13'te doğrudan yolda yalnız /w= değişkeni yer alır; roller yer değiştirirse tahmin edilen model kuramla örtüşmez.
  • Koşullu doğrudan etkilerin Z'ye göre de farklılaştığını yazmak. Bu modelde doğrudan etki yalnız W'nin fonksiyonudur; Z'ye göre değişim iddiası Model 12'yi gerektirir.
  • Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi anlamsızken koşullu moderasyonlu aracılık indekslerinden birinin anlamlılığını grup farkı olarak raporlamak.
  • Model 13'ü Model 11 ile 12 arasında bir “ara seçenek” olarak veri üzerinde deneme yanılmayla seçmek; doğrudan yol yapısı önceden kuramsal olarak belirlenmelidir.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Shi, M., Chen, S., & Wang, K. (2025). Healthy or skinny? The negotiation between fear appeal and danmu in anorexia awareness videos. Journal of Eating Disorders, 13(1), 16.

Çalışmanın bulgusu: 633 kadın katılımcılı deneyde, anoreksiya farkındalık videosunun korku düzeyi, anoreksik figüre ilişkin algıyı değiştirerek anoreksiya yanlısı tutumu azaltmaktadır: bu dolaylı etki anlamlıdır (dolaylı etki = −0.30, %95 GA [−0.38, −0.21]; güven aralığı sıfırı içermemektedir). Uyandırılan korku bu dolaylı yolun gücünü değiştirmektedir: düzenlenmiş aracılık indeksi (dolaylı etkinin moderatöre göre değişip değişmediğinin testi) anlamlıdır (indeks = 0.04, SE = 0.01, %95 Boot GA [0.02, 0.06]).

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 13, a-yolunun W×Z üç yönlü etkileşimiyle düzenlendiği birinci aşama 'moderated moderated mediation' modelidir; makale bunu birebir tanımlar: 'we ran PROCESS Model 13 ... with aroused fear as the primary moderator W, danmu type as the secondary moderator Z'.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 11 - Koşullu aracılık (a: W,WZ,Z)c′ moderasyonsuz eşiModel 20 - Koşullu aracılık (b: Q,V,VQ · c′: V)aynısı b-yolunda (ikinci aşama)
Model 12Model 14