Hayes PROCESS Model 28Koşullu aracılık (a: W · b: V · c′: V)

Model 28'de W birinci aşamayı (X→M), V ise hem ikinci aşamayı (M→Y) hem doğrudan yolu düzenler; dolaylı etki iki düzenleyicinin birlikte belirlediği koşullu bir değerdir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 28, Model 21'e c′ yolunun V ile koşullanmasını ekler. Aracı denkleminde X·W terimi (a₃) birinci aşamayı koşullar. Sonuç denkleminde V iki kez görünür: M·V terimi (b₂) aracının Y'ye etkisini, X·V terimi (c′₃) X'in M'den bağımsız etkisini düzenler. Koşullu dolaylı etki (a₁ + a₃W)·(b₁ + b₂V), koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₃V'dir; doğrudan etki W'ye değil yalnız V'ye bağlıdır.

İki ayrı düzenleyicinin iki ayrı aşamada bulunması, dolaylı etkinin W'ye göre değişim hızını V'ye bağlar: W'deki bir birimlik artış dolaylı etkiyi a₃·(b₁ + b₂V) kadar değiştirir. Bu yüzden Model 7 veya 14'teki gibi tek ve sabit bir moderasyonlu aracılık indeksi yoktur. PROCESS bunun yerine iki nicelik yazdırır: a₃·b₂ çarpımını moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi olarak, a₃·(b₁ + b₂V) ifadesini de V'nin seçilen değerlerinde W'ye göre koşullu moderasyonlu aracılık indeksleri olarak. Model 22'den farkı doğrudan yolu W'nin değil V'nin düzenlemesidir; Model 29'da doğrudan yol her ikisine de bağlıdır. İki moderatörlü olduğu için model PROCESS 4 ve 5'te numarasıyla çalışır.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃(X·V) + b₁M + b₂(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂V)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃V

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Egzersiz psikolojisi araştırmasından bir örnek

Bir spor salonu zincirine yeni üye olan yetişkinlerle yürütülen bir çalışmada, antrenörden algılanan özerklik desteğinin (X) sonraki üç aydaki haftalık egzersiz sıklığını (Y) yordadığı düşünülüyor. Öz-belirleme kuramına dayanan mekanizma içsel motivasyondur (M). Araştırmacı, özerklik desteğinin içsel motivasyona dönüşmesinin katılımcının önceki düzenli egzersiz deneyimine (W) bağlı olduğunu öngörüyor; deneyimsiz üyeler destekleyici bir antrenörden daha fazla etkilenebilir.

Davranış tarafında algılanan engeller (V) devreye giriyor: iş ve aile yükü nedeniyle zaman bulamadığını düşünen bir üyede yüksek içsel motivasyon bile salona gitmeye daha zayıf yansıyabilir. Aynı engellerin, antrenör desteğinin motivasyondan bağımsız etkisini, örneğin esnek randevu ve hatırlatmalar yoluyla gelen etkisini de sınırlayabileceği düşünülüyor. Bu iki öngörü birlikte Model 28'i tanımlar: deneyim yalnız birinci aşamada, engeller ise ikinci aşamada ve doğrudan yolda.

SPSS PROCESS komutu

process y=egzersiz /x=ozerklik /m=icsel /w=deneyim /z=engel /model=28 /center=1 /plot=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Diyagramdaki V, PROCESS 4 ve 5 komutunda /z= ile girilir: sürüm 3'ten itibaren moderatörler yalnız W ve Z olarak adlandırılır ve bu modelde W birinci aşamada kaldığı için ikinci aşama ile doğrudan yolun düzenleyicisi Z adını alır. Çıktıda V yerine Z yazacağını ve koşullu etki tablolarının W ve Z sütunlarıyla geleceğini bilmek, sonuçları diyagramla eşleştirmeyi kolaylaştırır. center=1 çarpımlara giren değişkenleri merkezler. Koşullu etkiler, aksi istenmedikçe W ve Z'nin 16., 50. ve 84. yüzdeliklerinin bileşimlerinde hesaplanır; moments=1 ile ortalama ve ±1 SS kullanılabilir. plot=1 etkileşimleri görselleştirmek için değer tablosu üretir.

Çıktıda nereye bakılır?

M'nin sonuç değişken olduğu tabloda Int_1 (X·W) katsayısı: a₃. Altındaki “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” satırı bu terimin R2-chng ve F testini verir.
Y tablosunda iki çarpım terimi bulunur; hangisinin X·Z, hangisinin M·Z olduğu “Product terms key” bölümünde yazılıdır. X·Z katsayısı c′₃, M·Z katsayısı b₂'dir.
“Conditional direct effects of X on Y”: Z'nin (diyagramdaki V) seçilen değerlerinde doğrudan etki, standart hata, p ve güven aralığı. Tablo W sütunu içermez, çünkü doğrudan yolu W düzenlemez.
Koşullu dolaylı etki tablosu (“Conditional indirect effects of X on Y”), W ve Z bileşimleri için Effect, BootSE, BootLLCI ve BootULCI. Hemen altında “Index of moderated moderated mediation” (a₃·b₂) ve “Indices of conditional moderated mediation by W” bölümleri gelir; ikincisi Z'nin (diyagramdaki V) seçilen her değerinde a₃·(b₁ + b₂Z) indeksini bootstrap aralığıyla verir.

Komşu modellerden farkı

Model 21: W birinci, V ikinci aşamayı düzenler ama doğrudan yol koşulsuzdur.
Model 22: Doğrudan yolu V değil W düzenler.
Model 29: Doğrudan yol hem W hem V ile koşullanır.
Model 15: Birinci aşama koşulsuzdur; V yalnız ikinci aşamayı ve doğrudan yolu düzenler.

Raporlama örneği

Antrenör özerklik desteğinin haftalık egzersiz sıklığı üzerindeki etkisinde içsel motivasyonun aracılığı, birinci aşamada egzersiz deneyiminin, ikinci aşama ve doğrudan yolda algılanan engellerin düzenleyici rolüyle birlikte PROCESS (sürüm [ ]) Model 28 ve 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Özerklik desteği × deneyim (b = [ ], %95 GA [ , ]), içsel motivasyon × algılanan engel (b = [ ], %95 GA [ , ]) ve özerklik desteği × algılanan engel (b = [ ], %95 GA [ , ]) etkileşimleri raporlanmıştır. Moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuştur. Koşullu dolaylı etki düşük deneyim ve düşük engel düzeyinde [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek deneyim ve yüksek engel düzeyinde [ ] (%95 BootGA [ , ]); koşullu doğrudan etki ise düşük engel düzeyinde [ ], yüksek engel düzeyinde [ ] olarak bulunmuştur.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

Algılanan engelleri /w= ile, deneyimi /z= ile girmek. PROCESS 4 ve 5'te Model 28'in W'si birinci aşamayı düzenler; harfler yer değiştirirse başka bir hipotez sınanır.
Koşullu doğrudan etkiyi deneyim düzeylerine göre yorumlamak. Bu modelde doğrudan yol yalnız V'ye (komutta Z) bağlıdır.
Dolaylı etkinin moderasyonunu a₃ ve b₂'nin ayrı ayrı anlamlılığına dayandırmak; karar, PROCESS'in yazdırdığı moderasyon indekslerinin ve koşullu dolaylı etkilerin bootstrap aralıklarından çıkarılır.
“Index of moderated moderated mediation” satırını (a₃·b₂) Model 7'deki gibi W'ye göre moderasyonlu aracılığın indeksi sanmak. Bu değer, W'nin dolaylı etki üzerindeki düzenleyici rolünün V ile ne kadar değiştiğini gösterir; belirli bir V düzeyinde W'ye göre moderasyon için “Indices of conditional moderated mediation by W” tablosuna bakılır.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Zhang, L., & Wu, X. (2025). Exploring the underlying mechanisms of customers' intention to adopt product recommendations from live streamers: A moderated mediation approach. PLoS ONE, 20(2), e0314682.

Çalışmanın bulgusu: 382 Çinli canlı yayın izleyicisinden oluşan örneklemde, izleyicinin algıladığı değer yayıncıya duyulan güvenilirlik algısını artırmakta, bu da ürün önerisini benimseme niyetini yükseltmektedir: güvenilirlik üzerinden geçen dolaylı etki anlamlıdır (0.148, %95 GA [0.099, 0.204]) ve toplam etkinin %36.5'ini açıklamaktadır. Güvenilirliğin niyete etkisi izleyicinin yayıncıyla öz-özdeşleşme düzeyi yükseldikçe güçlenmektedir (etkileşim β = 0.111, t = 2.777, p < .01, %95 GA [0.032, 0.189]). Buna karşılık algılanan değer × telepresence (sanal ortamda oradaymış hissi) etkileşimi anlamlı bulunmamıştır (β = −0.031, p > .05).

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'Model 4 of the PROCESS macro ... while Model 28 was applied to assess the moderated mediation effects' ifadesi geçiyor; X = algılanan değer, M = algılanan güvenilirlik, Y = öneri benimseme niyeti, W = telepresence, V = öz özdeşleşme.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 21 - Çifte moderasyonlu aracılık (W ve V)c′ moderasyonsuz eşi

Model 27 Model 29