Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — karma moderasyon

Hayes PROCESS Model 21Çifte moderasyonlu aracılık (W ve V)

Model 21, dolaylı etkinin iki aşamasının farklı düzenleyicilerce koşullandırıldığı modeldir: W, X'in aracıyı etkileme gücünü; V, aracının sonuca aktarılma gücünü değiştirir.

abc′XYMWV
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 21'de her denklem kendi düzenleyicisini taşır. M = a₁X + a₂W + a₃(X·W) ile birinci aşama W'ye bağlanır; Y = c′X + b₁M + b₂V + b₃(M·V) ile ikinci aşama V'ye bağlanır. Koşullu dolaylı etki iki koşullu yolun çarpımıdır: (a₁ + a₃W)(b₁ + b₃V). Doğrudan etki c′ koşulsuzdur.

Dolaylı etki burada iki düzenleyicinin birlikte belirlediği bir yüzeydir. Çarpım açıldığında a₃b₃WV terimi ortaya çıkar; W'nin dolaylı etki üzerindeki düzenleyici etkisi, a₃(b₁ + b₃V), bu nedenle V'nin düzeyine göre kayar. PROCESS bu kaymayı moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksiyle (a₃b₃) sınar ve V'nin seçilen değerlerinde koşullu moderasyonlu aracılık indekslerini ayrıca listeler. Model 7 veya 14'teki tek düzenleyicili indeks burada bütün tabloyu özetlemez; yorum bu indekslerle birlikte W ve V'nin kuramsal olarak anlamlı bileşimlerindeki koşullu dolaylı etkilere dayanır. Model 58'den farkı iki aşamayı ayrı değişkenlerin düzenlemesidir; Model 7 ve 14 ise bu yapının yalnız birer aşamasını içerir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′X + b₁M + b₂V + b₃(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₃V)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Bilişim sistemleri araştırmasından bir örnek

Kurumsal kaynak planlaması (ERP) sistemine geçen orta ölçekli işletmelerde, algılanan sistem kalitesi (X) ile sistemi kullanmaya devam etme niyeti (Y) arasındaki ilişki inceleniyor. Teknoloji kabul literatürüne uygun olarak aracı, algılanan kullanışlılıktır (M).

Kullanıcının bilgisayar öz-yeterliği (W) birinci aşamayı düzenleyebilir: teknik becerisi yüksek kullanıcı, sistemin kalitesini işine yarayan özelliklere daha kolay dönüştürür. İkinci aşamada kullanımın gönüllülük algısı (V) devreye girer; sistemi zorunlu olarak kullanan çalışanda kullanışlılık algısı devam niyetini daha az belirler. İki aşamanın farklı değişkenlerce düzenlendiği bu kurgu Model 21'e karşılık gelir.

SPSS PROCESS komutu

process y=niyet /x=kalite /m=kullanislilik /w=ozyeterlik /z=gonulluluk /model=21 /center=2 /boot=5000 /seed=2026 /plot=1 .

Diyagramdaki W komutta da /w= ile girilir ve X→M yolunu düzenler; ikinci aşamayı düzenleyen V ise PROCESS 4'te /z= ile tanımlanır. Bu modelde iki seçeneğin yeri değiştirilirse düzenleyiciler yanlış aşamalara yerleşir. Koşullu dolaylı etkiler W ve Z'nin (diyagramda V) 16., 50. ve 84. yüzdeliklerinin dokuz bileşiminde raporlanır. plot=1 her iki denklemdeki etkileşimin grafiği için ayrı tahmin tabloları üretir.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M bölümündeki Int_1 (X×W, a₃) ve “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” altındaki X*W satırı: birinci aşamanın moderasyon testi.
  • Y bölümündeki Int_2 (M×Z, b₃; Int numaraları çıktı boyunca ardışık ilerler): ikinci aşamanın moderasyon testi. Bu tabloda Z, diyagramdaki V'dir.
  • “Conditional indirect effects of X on Y”: W ve Z bileşimlerinde Effect, BootSE, BootLLCI ve BootULCI.
  • “Index of moderated moderated mediation” (a₃b₃) ve “Indices of conditional moderated mediation by W”: ikinci tablo Z'nin (diyagramda V) seçilen değerlerinde a₃(b₁ + b₃V) değerlerini bootstrap aralıklarıyla verir. Bu tablolar düzenleyiciler çok kategorili değilse üretilir.
  • “Direct effect of X on Y”: tek bir c′ değeri; Model 21'de doğrudan yol düzenlenmez.

Komşu modellerden farkı

  • Model 7: Yalnız birinci aşama (X→M) W ile düzenlenir.
  • Model 14: Yalnız ikinci aşama (M→Y) V ile düzenlenir.
  • Model 58: İki aşamayı aynı değişken (W) düzenler.
  • Model 22: Aynı yapıya doğrudan yolun W ile düzenlenmesi eklenir.

Raporlama örneği

Algılanan kullanışlılığın, sistem kalitesi ile devam niyeti arasındaki aracılık rolünün bilgisayar öz-yeterliği ve kullanım gönüllülüğüne göre değişip değişmediği PROCESS Model 21 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Sistem kalitesi × öz-yeterlik etkileşimi kullanışlılığı (b = [ ], p = [ ]), kullanışlılık × gönüllülük etkileşimi devam niyetini (b = [ ], p = [ ]) yordamıştır. Öz-yeterliğin dolaylı etki üzerindeki düzenleyici etkisinin gönüllülüğe göre değişimini gösteren moderasyonlu moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]) olarak elde edilmiştir. Koşullu dolaylı etki yüksek öz-yeterlik ve yüksek gönüllülük bileşiminde [ ] (%95 BootGA [ , ]), düşük öz-yeterlik ve düşük gönüllülük bileşiminde [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • İki etkileşimin ayrı ayrı anlamlı olmasını dolaylı etkinin koşullu olduğunun yeterli kanıtı saymak. Değerlendirme, koşullu dolaylı etkilerin bootstrap aralıklarına ve bileşimler arasındaki örüntüye dayanmalıdır.
  • İkinci aşama düzenleyicisini /w= olarak girmek. Bu durumda gönüllülük X→M yoluna, öz-yeterlik M→Y yoluna yerleşir ve kurgulanan model sınanmaz.
  • Dokuz bileşimden yalnız uç ikisini raporlayıp ara bileşimlerdeki örüntüyü gizlemek.
  • W'nin dolaylı etkiyi düzenleme gücünü V'nin tek bir düzeyinde hesaplayıp genel sonuç gibi sunmak. Bu güç V'ye bağlıdır; V'ye bağlılığın resmî testi a₃b₃ indeksidir.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Chen, S., Fu, T., Wang, Y., & Sun, G. (2024). Childhood trauma, psychache, and depression among university students: A moderated mediation model. Frontiers in Psychiatry, 15, 1414105.

Çalışmanın bulgusu: 476 Çinli üniversite öğrencisinden oluşan örneklemde, çocukluk çağı travması psikolojik acıyı artırarak depresyonu beslemektedir; toplam dolaylı etki 0.287 olup toplam etkinin %61.59'unu oluşturmaktadır. Zincirin ilk halkası duygu ifadesinde ikilemle (AEE) güçlenmekte (etkileşim β = 0.118, p = .005, %95 GA [0.037, 0.199]), ikinci halkası fiziksel aktiviteyle zayıflamaktadır (etkileşim β = −0.090, p = .004, %95 GA [−0.150, −0.030]). Buna bağlı olarak koşullu dolaylı etki, duygu ifadesinde ikilemi yüksek ve fiziksel aktivitesi düşük öğrencilerde en güçlü (0.402, %95 GA [0.275, 0.522]), ikilemi düşük ve aktivitesi yüksek olanlarda en zayıftır (0.176, %95 GA [0.042, 0.306]).

Model seçimi ve değişken rolleri: Biri a-yolunda biri b-yolunda iki FARKLI düzenleyici içerdiği için Model 21 seçilmiş; X = çocukluk çağı travması, M = psikolojik acı, Y = depresyon, W = duygu ifadesinde kararsızlık, V = fiziksel aktivite.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 22 - Koşullu aracılık (a: W · b: V · c′: W)c′ yolu da moderasyonlu hali
Model 20Model 22