Hayes PROCESS Model 21Çifte moderasyonlu aracılık (W ve V)

Model 21, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V düzenleyici etki gösterir.

W birinci aşamayı (X→M), V ise ikinci aşamayı (M→Y) düzenler. Dolaylı etkinin yorumu, iki düzenleyicinin kuramsal açıdan anlamlı düzeylerinin birlikte ele alınmasını gerektirir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′X + b₁M + b₂V + b₃(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₃V)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 21, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve ürün ilgilenimi (V) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Chen, S., Fu, T., Wang, Y., & Sun, G. (2024). Childhood trauma, psychache, and depression among university students: A moderated mediation model. Frontiers in Psychiatry, 15, 1414105.

Çalışmanın bulgusu: 476 Çinli üniversite öğrencisinden oluşan örneklemde, çocukluk çağı travması psikolojik acıyı artırarak depresyonu beslemektedir; toplam dolaylı etki 0.287 olup toplam etkinin %61.59'unu oluşturmaktadır. Zincirin ilk halkası duygu ifadesinde ikilemle (AEE) güçlenmekte (etkileşim β = 0.118, p = .005, %95 GA [0.037, 0.199]), ikinci halkası fiziksel aktiviteyle zayıflamaktadır (etkileşim β = −0.090, p = .004, %95 GA [−0.150, −0.030]). Buna bağlı olarak koşullu dolaylı etki, duygu ifadesinde ikilemi yüksek ve fiziksel aktivitesi düşük öğrencilerde en güçlü (0.402, %95 GA [0.275, 0.522]), ikilemi düşük ve aktivitesi yüksek olanlarda en zayıftır (0.176, %95 GA [0.042, 0.306]).

Model seçimi ve değişken rolleri: Biri a-yolunda biri b-yolunda iki FARKLI düzenleyici içerdiği için Model 21 seçilmiş; X = çocukluk çağı travması, M = psikolojik acı, Y = depresyon, W = duygu ifadesinde kararsızlık, V = fiziksel aktivite.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 22 - Koşullu aracılık (a: W · b: V · c′: W)c′ yolu da moderasyonlu hali

Model 20 Model 22