Hayes PROCESS Model 29Koşullu aracılık (a: W · b: V · c′: V,W)

Model 29, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) V ve W düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃W + c′₄(X·V) + c′₅(X·W) + b₁M + b₂(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂V)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄V + c′₅W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 29, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve ürün ilgilenimi (V) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Cen, W. C., Liang, J., Zhang, X. H., Yan, W. J., & Qian, J. (2025). The influence of left-behind experiences on depression in single-parent adolescents: the mediating role of family satisfaction and the moderating effects of exercise frequency. Frontiers in Pediatrics, 13, 1573630.

Çalışmanın bulgusu: Tek ebeveynli ve geride bırakılma deneyimi olan 23.523 Çinli ergenden oluşan çok geniş örneklemde, geride bırakılma deneyimlerinin depresyonla ilişkisi aile memnuniyeti üzerinden işlemektedir: aile memnuniyeti aracılığıyla geçen dolaylı etki anlamlıdır (0.261, Boot SE = 0.032; %95 güven aralığı sıfırı dışlamaktadır). Aile memnuniyetinin depresyonla bağlantısı egzersiz sıklığına göre değişmektedir (etkileşim β = 0.043, t = 3.787, p < .001); ayrılık yaşının düzenleyici etkisi ise anlamlı bulunmamıştır (p > .05).

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'we used Model 29 of the PROCESS macro to examine the moderating effects of exercise frequency and separation age' ifadesi teyit edildi; X = geride bırakılma deneyimi, M = aile memnuniyeti, Y = depresyon.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 21 - Çifte moderasyonlu aracılık (W ve V)c′ moderasyonsuz eşi

Model 28 Model 30