Hayes PROCESS Model 22Koşullu aracılık (a: W · b: V · c′: W)

Model 22, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M + b₂V + b₃(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₃V)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 22, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve ürün ilgilenimi (V) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Zhang, W., Wang, R., & Zhang, J. (2026). The mediating role of sleep quality and the moderating role of gender and grade in the association between academic stress and psychological health among adolescents in county-level areas of Liaoning Province, China. Frontiers in Psychology, 17, 1705480.

Çalışmanın bulgusu: 7-9. sınıflardan 449 Çinli ortaokul öğrencisinden oluşan örneklemde, akademik stresin psikolojik sağlıkla ilişkisi uyku kalitesi üzerinden işlemektedir: uyku kalitesi aracılığıyla geçen dolaylı etki anlamlıdır (%95 GA [0.506, 0.920]; güven aralığı sıfırı içermemektedir). Bu mekanizma öğrenci grubuna göre farklılaşmaktadır: akademik stres × sınıf düzeyi etkileşimi (B = −0.60, t = −2.70, p < .05) stres-sağlık ilişkisinin 8-9. sınıflarda daha güçlü olduğunu, uyku sorunu × cinsiyet etkileşimi (B = −1.59, t = −2.20, p < .05) ise uyku sorunlarının psikolojik sağlıkla bağlantısının kızlarda daha güçlü olduğunu göstermektedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: PROCESS Model 4 ve Model 22 birlikte, 5000 bootstrap örnekle kullanılmış. X = akademik stres, M = uyku kalitesi (PSQI), Y = psikolojik sağlık; iki moderatör (cinsiyet ve sınıf düzeyi) modelin farklı yollarını koşullandırdığı için Model 22 seçilmiş. Tam metinde 'PROCESS (Model 4 and Model 22)' ifadesi teyit edildi.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 21 - Çifte moderasyonlu aracılık (W ve V)c′ moderasyonsuz eşi

Model 21 Model 23