Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — b-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 15İkinci aşama + doğrudan yol moderasyonu

Model 15, tek bir düzenleyicinin (V) hem aracının sonuca etkisini (M→Y) hem de X'in doğrudan etkisini (X→Y) değiştirdiği aracılık modelidir; dolaylı ve doğrudan etkilerin ikisi de V'ye koşullu raporlanır.

abc′XYMV
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 15'in M denklemi Model 14'le aynıdır: M = a₁X. Fark Y denklemindedir. V burada iki çarpım terimiyle girer: X·V (c′₃) ve M·V (b₂). X'in Y üzerindeki etkisi böylece iki kanaldan V'ye bağlanır: koşullu dolaylı etki a₁(b₁ + b₂V), koşullu doğrudan etki c′₁ + c′₃V olarak yazılır.

Model 14'te doğrudan etki tek bir sayıdır; Model 15'te V'nin her düzeyi için ayrı bir doğrudan etki vardır. Bu model, X ile Y arasındaki aracı dışı bağlantının da aynı bağlam koşuluna duyarlı olduğunun düşünüldüğü durumlar için uygundur. İki koşullu yolun yönü birbirine bağlı değildir: V yükseldikçe dolaylı etki güçlenirken doğrudan etki zayıflayabilir. Dolaylı kısmın V'ye göre değişiminin testi moderasyonlu aracılık indeksidir (a₁b₂); doğrudan yolun moderasyonu ise X·V katsayısının kendi testinden okunur.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X

Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃(X·V) + b₁M + b₂(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): a₁ · (b₁ + b₂V)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃V

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Finans davranışı araştırmasından bir örnek

Genç çalışanlarla yürütülen bir finansal davranış araştırmasında finansal okuryazarlık (X) ile gelirden ayrılan aylık birikim oranı (Y) arasında pozitif ilişki bulunuyor. Önerilen mekanizma bütçe planlama alışkanlığıdır (M): okuryazarlık düzenli bütçe yapmayı kolaylaştırıyor, bütçe yapan kişi de gelirinden daha büyük pay ayırıyor.

Gelir oynaklığı (V; son on iki aydaki aylık gelir değişkenliği) iki yerde devreye giriyor. Geliri dalgalı olan birinde bütçe planı sık sık bozulacağı için planlamanın birikime dönüşmesi zayıflayabilir (M→Y). Okuryazarlığın bütçe dışındaki kanallardan, örneğin faiz ve yatırım ürünlerini tanıma yoluyla birikime doğrudan katkısı da gelir öngörülemez olduğunda değişebilir (X→Y). İki yolun aynı değişkenle düzenlendiği bu yapı Model 15'e karşılık gelir.

SPSS PROCESS komutu

process y=birikim /x=okuryazarlik /m=butce /w=oynaklik /model=15 /center=1 /boot=5000 /seed=2026 /plot=1 .

Diyagramdaki V, PROCESS 4 komutunda /w= ile girilir; Model 15'in tek düzenleyicisi W olarak adlandırılır ve PROCESS onu hem M→Y hem X→Y yoluna kendiliğinden yerleştirir. center=1 çarpım terimlerine giren değişkenleri merkezler; c′₁ ve b₁ böylece gelir oynaklığı ortalamadayken geçerli etkiler olarak okunur. plot=1 iki etkileşimin grafiği için tahmin edilen değer tablosunu üretir. Bootstrap varsayılan olarak yalnız dolaylı etkiler ve indeks için kullanılır; koşullu doğrudan etkiler OLS standart hatasıyla raporlanır.

Çıktıda nereye bakılır?

  • Y bölümünde iki çarpım satırı (Int_1, Int_2) ve “Product terms key”: hangisinin X×W, hangisinin M×W olduğu bu anahtardan okunur (W, diyagramdaki V'dir).
  • “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” tablosu: X*W ve M*W satırları her terim için ayrı R2-chng, F ve p verir.
  • “Conditional direct effects of X on Y”: V'nin seçilen değerlerinde Effect, se, t, p, LLCI ve ULCI. Bu güven aralıkları bootstrap değil, OLS tabanlıdır.
  • “Conditional indirect effects of X on Y” ve “Index of moderated mediation”: dolaylı etkinin V düzeylerindeki değerleri ve bu değişimin bootstrap testi (a₁b₂).

Komşu modellerden farkı

  • Model 14: Doğrudan yol koşulsuzdur; V yalnız M→Y yolunu düzenler.
  • Model 5: W yalnız doğrudan yolu düzenler; dolaylı etki koşulsuz kalır.
  • Model 8: Aynı mantık birinci aşamada kurulur: W, X→M ve X→Y yollarını düzenler.
  • Model 17: İkinci bir düzenleyici (Q) eklenir; Q ve V, M→Y ve X→Y yollarını eklemeli olarak düzenler.

Raporlama örneği

Bütçe planlama alışkanlığının finansal okuryazarlık ile birikim oranı arasındaki aracılık rolü ve gelir oynaklığının düzenleyici etkisi PROCESS Model 15 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Bütçe planlama × gelir oynaklığı (b = [ ], p = [ ]) ve okuryazarlık × gelir oynaklığı (b = [ ], p = [ ]) etkileşimleri birikim oranını yordamıştır. Dolaylı etkinin gelir oynaklığına bağlılığını gösteren moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır. Okuryazarlığın birikim üzerindeki koşullu doğrudan etkisi düşük oynaklıkta [ ] (p = [ ]), yüksek oynaklıkta [ ] (p = [ ]) olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • İndeksin anlamlı olmasını doğrudan yolun da düzenlendiğinin kanıtı saymak. İndeks yalnız dolaylı etkiyle ilgilidir; doğrudan yolun moderasyonu X×V satırından okunur.
  • Koşullu doğrudan etkiler için bootstrap güven aralığı raporlandığını yazmak. PROCESS bu değerler için OLS tabanlı standart hata ve güven aralığı verir.
  • Doğrudan yolun koşullu olacağına dair ayrı bir beklenti yokken Model 14 yerine Model 15'i seçmek. Gereksiz X×V terimi tahmin kesinliğini düşürür.
  • İki etkileşimi tek bir “V düzenleyicidir” cümlesiyle raporlamak; okuyucu hangi yolun düzenlendiğini ve sonuçların hangi teste dayandığını ayırt edemez.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Song, K., Zhou, F.-J., Niu, G.-F., Fan, C.-Y., & Zhou, Z.-K. (2024). The association between cyberbullying victimization and depression among children: A moderated mediation model. Behavioral Sciences, 14(5), 414.

Çalışmanın bulgusu: 344 ilkokul öğrencisinden oluşan örneklemde, siber zorbalık mağduriyetinin depresyona uzanan dolaylı yolu algılanan sosyal yeterlik üzerinden işlemekte, iyimserlik ise bu zinciri tamponlamaktadır. Sosyal yeterlik algısı × iyimserlik etkileşimi depresyonu anlamlı yordamıştır (β = 0.12, p = .005). Koşullu dolaylı etki iyimserlik düşükken (ortalama −1 standart sapma) 0.03 (%95 GA [0.002, 0.067]) ve ortalama düzeydeyken 0.02 (%95 GA [0.002, 0.044]) anlamlıyken, iyimserlik yüksekken (ortalama +1 standart sapma) anlamlı bulunmamıştır (0.01, %95 GA [−0.003, 0.029]; güven aralığı sıfırı içermektedir); iyimser çocuklarda bu dolaylı yol ortadan kalkmaktadır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin hem b-yolunu hem doğrudan etkiyi koşullandırdığı varsayıldığı için Model 15 seçilmiş; X = siber zorbalık mağduriyeti, M = sosyal yetkinlik algısı, Y = depresyon, V = iyimserlik.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 14 - İkinci aşama moderasyonlu aracılıkc′ moderasyonsuz eşiModel 8 - Birinci aşama + doğrudan yol moderasyonuaynısı a-yolunda (birinci aşama)
Model 14Model 16