Hayes PROCESS Model 15İkinci aşama + doğrudan yol moderasyonu

Model 15, aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) V düzenleyici etki gösterir.

Model 15'te V, hem M→Y yolunu hem de X→Y doğrudan yolunu düzenler. Dolayısıyla aracılık mekanizmasının ikinci aşaması ile kalan doğrudan ilişki aynı koşullu yapı içinde incelenir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X

Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃(X·V) + b₁M + b₂(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): a₁ · (b₁ + b₂V)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃V

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 15, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin ürün ilgilenimi (V) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Song, K., Zhou, F.-J., Niu, G.-F., Fan, C.-Y., & Zhou, Z.-K. (2024). The association between cyberbullying victimization and depression among children: A moderated mediation model. Behavioral Sciences, 14(5), 414.

Çalışmanın bulgusu: 344 ilkokul öğrencisinden oluşan örneklemde, siber zorbalık mağduriyetinin depresyona uzanan dolaylı yolu algılanan sosyal yeterlik üzerinden işlemekte, iyimserlik ise bu zinciri tamponlamaktadır. Sosyal yeterlik algısı × iyimserlik etkileşimi depresyonu anlamlı yordamıştır (β = 0.12, p = .005). Koşullu dolaylı etki iyimserlik düşükken (ortalama −1 standart sapma) 0.03 (%95 GA [0.002, 0.067]) ve ortalama düzeydeyken 0.02 (%95 GA [0.002, 0.044]) anlamlıyken, iyimserlik yüksekken (ortalama +1 standart sapma) anlamlı bulunmamıştır (0.01, %95 GA [−0.003, 0.029]; güven aralığı sıfırı içermektedir); iyimser çocuklarda bu dolaylı yol ortadan kalkmaktadır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin hem b-yolunu hem doğrudan etkiyi koşullandırdığı varsayıldığı için Model 15 seçilmiş; X = siber zorbalık mağduriyeti, M = sosyal yetkinlik algısı, Y = depresyon, V = iyimserlik.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 14 - İkinci aşama moderasyonlu aracılıkc′ moderasyonsuz eşi Model 8 - Birinci aşama + doğrudan yol moderasyonuaynısı a-yolunda (birinci aşama)

Model 14 Model 16