Hayes PROCESS Model 67Koşullu aracılık (a: W · b: V,W · c′: V,W)

Model 67, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V ve W düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) V ve W düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

Y = i + c′₁X + c′₂V + c′₃W + c′₄(X·V) + c′₅(X·W) + b₁M + b₂(M·V) + b₃(M·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂V + b₃W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄V + c′₅W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 67, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve ürün ilgilenimi (V) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Wu, R., Huang, Y., Shao, L., Guang, Z., Niu, Q., Chen, J., Zhou, J., Ge, L., & Wang, S. (2025). Negative parenting style and depressive symptoms among college students: a longitudinal moderated mediation model involving eating disorders, ethnicity and maladaptive cognitive emotion regulation strategies. BMC Psychology, 13, 371.

Çalışmanın bulgusu: 2.993 Tibetli üniversite öğrencisiyle yürütülen boylamsal çalışmada, olumsuz ebeveynlik stili yeme bozukluğu belirtileri üzerinden depresif belirtileri beslemektedir: bu dolaylı etki anlamlıdır (ab = 0.007, %95 GA [0.002, 0.013]) ve toplam etkinin %8.6'sını oluşturmaktadır. Yeme bozukluğunun depresyona uzanan yolu, uyumsuz bilişsel duygu düzenleme stratejileri kullanıldıkça güçlenmektedir (etkileşim b = 0.0013, p < .01); düzenlenmiş aracılık indeksi (dolaylı etkinin moderatöre göre değişiminin testi) küçük ama anlamlıdır (indeks = 0.0002, SE = 0.0001, %95 GA [0.0001, 0.0005]). Nitekim dolaylı etki, uyumsuz stratejiler düşükken 0.0030 (%95 GA [0.0005, 0.0068]), yüksekken 0.0067 (%95 GA [0.0020, 0.0127]) düzeyindedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'Model 67 was used to examine the moderated mediation model' ifadesi teyit edildi; boylamsal veriyle Model 67 kullanımı, kesitsel çalışmaların hâkim olduğu bu alanda metodolojik olarak ayırt edicidir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 64 - Koşullu aracılık (a: W · b: V,W)c′ moderasyonsuz eşi

Model 66 Model 68