Hayes PROCESS Model 82İki bağımsız seri zincir

Model 82, X'in Y üzerindeki etkisini aynı modelde iki ayrı seri zincir (X→M₁→M₂→Y ve X→M₃→M₄→Y) üzerinden sınar; tam olarak dört aracı gerektirir ve zincirler arasında yol tanımlanmaz.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 82, kuramsal olarak birbirinden ayrılan iki sıralı mekanizmayı tek analizde karşılaştırmak için tasarlanmıştır. Sayfadaki gösterimde M₁ → M₂ ilk zinciri (d₁), M₃ → M₄ ikinci zinciri (d₂) oluşturur. Her aracı X ile, zincirin ikinci halkası ayrıca kendi zincirinin ilk aracısıyla yordanır; Y ise X ve dört aracının tamamıyla yordanır. Bir zincirin aracıları diğer zincirin aracılarını yordamaz.

Bu yapıda altı özgül dolaylı etki vardır: her zincirin tamamı (a₁·d₁·b₂ ve a₃·d₂·b₄) ile dört aracının her birinin tek başına taşıdığı yollar (a₁·b₁, a₂·b₂, a₃·b₃, a₄·b₄). İki seri hipotezin kanıtı iki zincir etkisidir. Aynı dört aracıyla Model 6 kurmak, aracıları tek bir zincire dizip tüm çapraz d yollarını tahmin ederdi; Model 82 ise zincirlerin birbirinden ayrık olduğu varsayımını modele açıkça yazar. Bu varsayım kuramla gerekçelendirilmelidir, çünkü zincirler arasındaki gerçek bir etki modelde yer almadığında b katsayıları yanlı olabilir.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁

M₃ = i + a₃X

M₄ = i + a₄X + d₂M₃

Y = i + c′X + b₁M₁ + b₂M₂ + b₃M₃ + b₄M₄

Dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · b₁

Dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · d₁ · b₂

Dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · b₂

Dolaylı etki (X → M₃ → Y): a₃ · b₃

Dolaylı etki (X → M₃ → M₄ → Y): a₃ · d₂ · b₄

Dolaylı etki (X → M₄ → Y): a₄ · b₄

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Yas danışmanlığı araştırmasından bir örnek

Yakınını son bir yıl içinde kaybetmiş yetişkinlerle yürütülen bir araştırmada yapılandırılmış grup yas danışmanlığına katılımın (X; 0 = bekleme listesi, 1 = grup) uzamış yas belirtilerini (Y) azalttığı beklenmektedir. Araştırmacı iki ayrı mekanizma önermektedir.

Duygusal-bilişsel zincirde danışmanlık kayba ilişkin duyguların ifade edilmesini (M₁) kolaylaştırır, duygusal ifade de kaybı anlamlandırmayı (M₂) güçlendirir. Sosyal zincirde ise grup ortamı algılanan sosyal desteği (M₃) artırır, destek de yalnızlık duygusunu (M₄) azaltır. Kuram, duygusal ifadenin sosyal desteği ya da anlamlandırmanın yalnızlığı doğrudan etkilediğini öngörmediği için iki zincir ayrık tutulur ve analiz Model 82 ile yapılır.

SPSS PROCESS komutu

process y=uzamisyas /x=grup /m=ifade anlam destek yalnizlik /model=82 /total=1 /contrast=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Model 82'de düzenleyici yoktur; /w= ve /z= kullanılmaz. m= listesine tam olarak dört aracı yazılır, aksi hâlde PROCESS hata verir. PROCESS listedeki birinci aracıdan ikinciye ve üçüncüden dördüncüye birer yol tahmin eder: ilk iki değişken birinci zinciri (M₁ → M₂), son iki değişken ikinci zinciri (M₃ → M₄) oluşturur. Bu yüzden her zincirin ilk halkası kendi ikinci halkasından önce yazılmalıdır. Çıktıda ikinci halkaların “OUTCOME VARIABLE:” tablosunda yalnız X ile kendi zincirinin ilk aracısının yer aldığını görerek sırayı doğrulayın. contrast=1, iki zincir etkisi dahil özgül dolaylı etkiler arasındaki farkları bootstrap güven aralıklarıyla verir. total=1 toplam etkiyi de raporlar.

Çıktıda nereye bakılır?

Zincirlerin ilk aracılarının tabloları: X'in katsayıları a₁ ve a₃.
Zincirlerin ikinci aracılarının tabloları: X'in katsayıları (a₂, a₄) ve zincir bağlantıları d₁ ile d₂.
Y tablosu: dört b katsayısı ve doğrudan etki c′.
“Indirect effect(s) of X on Y:” tablosu: Total ve altı Ind satırı (Effect, BootSE, BootLLCI, BootULCI). Hangi Ind satırının hangi zincire ait olduğu “Indirect effect key:” bölümünden okunur.
contrast=1 ile eklenen (C) satırları: özgül dolaylı etkiler arasındaki farklar ve bootstrap güven aralıkları; iki zincirin karşılaştırması buradaki ilgili satırdan yapılır, satırların tanımı “Specific indirect effect contrast definition(s):” bölümündedir.

Komşu modellerden farkı

Model 6: Aracılar tek bir zincirde sıralanır ve her aracı kendisinden önceki tüm aracılarla yordanır; ayrık zincir varsayımı yoktur.
Model 80: Paralel aracılar ortak bir son aracıda birleşir; mekanizmalar ayrık kalmaz.
Model 81: Tek bir ortak öncül aracı, paralel kolları besler; iki ayrı başlangıç noktası yoktur.

Raporlama örneği

Duygusal ifade ve anlamlandırma ile algılanan sosyal destek ve yalnızlıktan oluşan iki seri aracılık zincirinin, grup yas danışmanlığı ile uzamış yas belirtileri arasındaki ilişkideki rolü PROCESS Model 82 ve 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Danışmanlık → duygusal ifade → anlamlandırma → uzamış yas yolunun dolaylı etkisi [ ] (%95 BootGA [ , ]), danışmanlık → sosyal destek → yalnızlık → uzamış yas yolunun dolaylı etkisi [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuştur. Toplam dolaylı etki [ ] (%95 BootGA [ , ]), doğrudan etki c′ = [ ], p = [ ] olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

Aracıları m= listesine zincir yapısını gözetmeden yazmak. Zincirlerin halkaları listedeki konumdan belirlenir; yanlış sıra, örneğin destek → anlamlandırma gibi kuramda olmayan bir zincir tahmin ettirir.
İki zincirin dolaylı etkilerinin büyüklüğü farklı diye zincirlerden birinin “anlamlı biçimde daha güçlü” olduğunu söylemek. Bu iddia, contrast=1 ile elde edilen fark ve onun bootstrap güven aralığı incelenmeden ileri sürülemez.
Zincirler arasında kuramsal olarak beklenen bir yolu (ör. sosyal desteğin anlamlandırmayı etkilemesi) modelden dışlamak. Ayrık zincir varsayımı uygun değilse Model 6 ya da yapısal eşitlik modeli değerlendirilmelidir.
Dört aracılı modelin parametre sayısını göz ardı edip küçük örneklemlerle çalışmak; zincir etkileri üç katsayının çarpımı olduğundan güç sorunu belirgindir.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Han, R. (2023). The impact of culture perception on kinship disconnection of Chinese youth: examining the chain mediating effect of kinship support, kinship burnout, and social media interaction. Frontiers in Psychology, 14, 1226742.

Çalışmanın bulgusu: 555 (analize 512) Çinli gençten oluşan örneklemde, kültür algısının akrabalık ilişkisini koparma eğilimiyle bağlantısı büyük ölçüde dolaylı yollardan işlemektedir: toplam dolaylı etki −0.1615'tir, yani kültür algısı güçlendikçe koparma eğilimi azalmaktadır. Zincirlerden akrabalık desteği → akrabalık tükenmişliği yolu anlamlıdır (0.0038, %95 GA [0.0001, 0.0102]); sosyal medya etkileşimi → aile grubu aktivitesi zinciri de anlamlı ve negatiftir (−0.0083, %95 GA [−0.0198, −0.0002]). Her iki güven aralığı sıfırı içermediğinden bu seri aracılık yolları istatistiksel olarak desteklenmektedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Metinde 'model 82 in the PROCESS macro (Hayes, 2018)' ifadesi geçer: X = kültürel algı, aracılar zincirleme kombinasyonlar halinde, Y = akrabalık bağını koparma eğilimi. Model 82, birden fazla seri aracılı yolun aynı modelde sınandığı kalıp olduğu için tercih edilmiştir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel hali

Model 81 Model 83