Hayes PROCESS Model 6Seri aracılık

Model 6'da aracılar X → M₁ → M₂ → Y biçiminde sıralı bir mekanizma oluşturur. Model 4'teki paralel yapıdan farklı olarak aracılar arasındaki d-yolu da modele alınır; böylece zincirin tamamından geçen özgül dolaylı etki incelenebilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁

Y = i + c′X + b₁M₁ + b₂M₂

Dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · b₁

Dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · d₁ · b₂

Dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · b₂

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) önce duygusal tükenmişliği artırıp ardından karar ertelemeyi (M₁→M₂) tetikleyerek mi etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 6, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Öztürk, S. (2026). Exploring the link between valued living and problematic social media use: The serial mediating roles of self-control and doomscrolling. Klinik Psikoloji Dergisi (Journal of Clinical Psychology Research), çevrimiçi ön yayın.

Çalışmanın bulgusu: 511 üniversite öğrencisinden oluşan örneklemde, değer odaklı yaşam güçlendikçe problemli sosyal medya kullanımı azalmakta ve bu ilişki büyük ölçüde öz kontrol ile felaket kaydırması (doomscrolling) üzerinden işlemektedir. Toplam dolaylı etki (tüm aracı yolların toplamı) anlamlıdır (SE = 0.02, %95 GA [−0.241, −0.124]; güven aralığı sıfırı içermemektedir). Değer odaklı yaşam → öz kontrol → felaket kaydırması → problemli kullanım biçimindeki seri aracılık yolu da anlamlıdır (etki = −0.018, %95 GA [−0.034, −0.006]); yalnızca öz kontrol üzerinden geçen tek aracılı yol ise en güçlü dolaylı katkıyı sağlamıştır (etki = −0.155, %95 GA [−0.214, −0.100]).

Model seçimi ve değişken rolleri: İki aracının nedensel zincir oluşturduğu (öz kontrol → doomscrolling) hipotezi nedeniyle Model 6 seçilmiş; X = değer odaklı yaşam, M₁ = öz kontrol, M₂ = doomscrolling, Y = problemli sosyal medya kullanımı.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 83 - Seri aracılık — W ilk a-yolundaseri zincire moderatör ekler Model 80 - Paralel + ortak son aracıparalel + ortak son aracı

Model 5 Model 7