Model model özel Hayes içeriği

Seri aracılık + moderasyon

Hayes PROCESS Model 85Seri aracılık — W a-yolları + c′

Model 85, seri zincirde (X→M₁→M₂→Y) W'nin X'ten çıkan bütün yolları, yani X→M₁, X→M₂ ve X→Y yollarını düzenlediği yapıyı sınar; tüm dolaylı etkiler ve doğrudan etki W'ye koşulludur.

a₁a₂b₁b₂dc′XYM₁M₂W
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 85'te W, X'in modeldeki her değişken üzerindeki etkisini düzenler: M₁ denkleminde a₃, M₂ denkleminde a₆, Y denkleminde c′₃ katsayılı X·W terimleri bulunur. Aracılar arasındaki d₁ ve aracılardan Y'ye uzanan b yolları koşulsuzdur. Böylece üç dolaylı etki Model 84'teki gibi W'ye koşullu olurken doğrudan etki de c′₁ + c′₃W biçiminde W'nin fonksiyonuna dönüşür.

Bu yapının kuramsal anlamı şudur: W, X'in “gücünü” bütünüyle değiştirir, ama X'in tetiklediği değişkenlerin birbirini ve sonucu etkileme biçimi herkes için aynıdır. Model 84'ten tek farkı doğrudan yolun da düzenlenmesidir; bu nedenle iki modelin dolaylı etki formülleri aynıdır, ancak Y denklemindeki ek çarpım b katsayılarının tahminini dolayısıyla koşullu dolaylı etkileri değiştirebilir. Moderasyonlu aracılık indeksleri a₃·b₁, a₃·d₁·b₂ ve a₆·b₂'dir; doğrudan yolun moderasyonu c′₃ ile sınanır.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

M₂ = i + a₄X + a₅W + a₆(X·W) + d₁M₁

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M₁ + b₂M₂

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → Y): (a₁ + a₃W) · b₁

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): (a₁ + a₃W) · d₁ · b₂

Koşullu dolaylı etki (X → M₂ → Y): (a₄ + a₆W) · b₂

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Ağız ve diş sağlığı araştırmasından bir örnek

Diş polikliniğine başvuran yetişkinlerle yürütülen bir araştırmada diş hekimi kaygısının (X) ağız sağlığıyla ilişkili yaşam kalitesini (Y) düşürdüğü bilinmektedir. Öngörülen seri mekanizmaya göre kaygı rutin kontrol ziyaretlerinden kaçınmayı (M₁) artırır, kaçınma diş ağrısı ve çiğneme güçlüğü gibi semptom yükünü (M₂) yükseltir, semptomlar da yaşam kalitesini bozar.

Araştırmacı ağız sağlığı okuryazarlığının (W) kaygının bütün etkilerini zayıflattığını düşünmektedir: okuryazarlığı yüksek bireyler kaygılı olsalar da kontrolden daha az kaçınabilir, kaygının ağız hijyeni gibi yollarla semptomlara yansımasını sınırlayabilir ve kaygının yaşam kalitesine doğrudan yansımasını daha iyi yönetebilir. Kaçınmanın semptomlara, semptomların yaşam kalitesine etkisinin ise okuryazarlıktan bağımsız olduğu varsayıldığı için analiz Model 85 ile yapılır.

SPSS PROCESS komutu

process y=yasamkal /x=kaygi /m=kacinma semptom /w=okuryazar /model=85 /center=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Sayfadaki W, PROCESS 4'teki /w= argümanıdır; Z kullanılmaz. m= listesindeki ilk değişken M₁, ikinci değişken M₂ olur. center=1, X ve W'yi merkezler; bu modelde X·W üç ayrı denklemde yer aldığından merkezleme, ana etkilerin W'nin ortalamasındaki etkiler olarak yorumlanmasını sağlar. Koşullu dolaylı ve doğrudan etkiler varsayılan olarak W'nin 16., 50. ve 84. yüzdeliklerinde verilir; W sürekli olduğunda koşullu doğrudan etki için jn=1 ile Johnson-Neyman çıktısı da istenebilir.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M₁, M₂ ve Y tablolarının her birinde bir X·W çarpımı (a₃, a₆, c′₃) ve ilgili “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” satırı.
  • “Conditional direct effects of X on Y” tablosu: W değerlerinde doğrudan etki, se, t, p, LLCI ve ULCI.
  • “Conditional indirect effects of X on Y:” bölümündeki üç “INDIRECT EFFECT:” başlığı ve W değerlerindeki bootstrap güven aralıkları.
  • Her yol için “Index of moderated mediation:” satırı; seri yolun indeksi zincirin, X→M₂→Y indeksi ikinci a yolunun moderasyonunu gösterir.

Komşu modellerden farkı

  • Model 84: W yine iki a yolunu düzenler, ancak doğrudan yol koşulsuz kalır.
  • Model 86: W yalnız X→M₁ yolunu ve doğrudan yolu düzenler; X→M₂ yolu koşulsuzdur.
  • Model 89: W, a yolları yerine b yollarını ve doğrudan yolu düzenler.
  • Model 92: W, a, b ve c′ yollarına ek olarak aracılar arasındaki d yolunu da düzenler.

Raporlama örneği

Kontrolden kaçınma ve semptom yükünün, diş hekimi kaygısı ile ağız sağlığıyla ilişkili yaşam kalitesi arasındaki seri aracılık rolü ve modeldeki tüm X yollarının ağız sağlığı okuryazarlığına göre değişip değişmediği PROCESS Model 85 ve 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Seri yol için moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuş; kaygı → kaçınma → semptom → yaşam kalitesi yolunun dolaylı etkisi düşük okuryazarlıkta [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek okuryazarlıkta [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır. Kaygı × okuryazarlık etkileşimi doğrudan yolda da anlamlıdır (b = [ ], p = [ ]); koşullu doğrudan etki düşük okuryazarlıkta [ ], yüksek okuryazarlıkta [ ] olmuştur.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Koşullu doğrudan etkinin W'ye göre değişmesini, dolaylı etkilerin de değiştiğinin kanıtı saymak. Doğrudan ve dolaylı yolların moderasyonu ayrı katsayılar ve indekslerle değerlendirilir.
  • Model 84 ile Model 85'in dolaylı etki formülleri aynı diye sonuçlarının da aynı olacağını varsaymak; Y denklemine eklenen X·W terimi b katsayılarını ve dolayısıyla koşullu dolaylı etkileri değiştirebilir.
  • Kuramda yalnız seri zincir için moderasyon öngörüldüğü hâlde X'ten çıkan tüm yolları düzenleyen bu modeli seçip anlamsız çıkan çarpımları yorumsuz bırakmak.
  • Üç ayrı denklemdeki etkileşim testlerini çoklu karşılaştırma açısından değerlendirmeden, anlamlı çıkan herhangi birini modelin genel desteği gibi sunmak.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Li, M., Leidner, B., & Fernandez-Campos, S. (2020). Stepping into perpetrators' shoes: How ingroup transgressions and victimization shape support for retributive justice through perspective-taking with perpetrators. Personality and Social Psychology Bulletin, 46(3), 424-438.

Çalışmanın bulgusu: 294 (analizde 246) İsrailli katılımcıyla yürütülen ikinci deneyde, iç grubun fail ya da mağdur rolünde sunulması, faille perspektif alma ve aklayıcı bilişler üzerinden cezalandırıcı adalet desteğini etkilemektedir. Bu seri dolaylı etki grupla özdeşleşme düzeyine göre değişmekle birlikte her iki düzeyde de anlamlıdır: yüksek özdeşleşmede −0.23 (%95 GA [−0.400, −0.056]), düşük özdeşleşmede −0.15 (%95 GA [−0.278, −0.036]). Genel düzenlenmiş aracılık indeksi de (dolaylı etkinin özdeşleşmeye göre değişiminin testi) sıfırdan farklıdır (indeks = −0.04, %95 GA [−0.086, −0.005]).

Model seçimi ve değişken rolleri: İki seri aracının yer aldığı ve düzenleyicinin a-yollarını + c′ yolunu koşullandırdığı hipotez için Model 85 seçilmiş; X = iç grup rolü (fail/mağdur), M₁ = perspektif alma, M₂ = aklayıcı bilişler, Y = cezalandırıcı adalet desteği, W = grupla özdeşleşme.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 6 - Seri aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 84 - Seri aracılık — W tüm a-yollarındac′ moderasyonsuz eşiModel 89 - Seri aracılık — W b-yolları + c′aynısı b-yolunda (ikinci aşama)
Model 84Model 86