Hayes PROCESS Model 89Seri aracılık — W b-yolları + c′

Model 89, seri aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in aracılar üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W düzenleyici etki gösterir.

Bu model en az 2 aracı değişken gerektirir (en fazla 4). Analiz aşamasında aracı değişkenler sırasıyla belirtilir; sıra, zincirdeki konumu belirler.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M₁ + b₂(M₁·W) + b₃M₂ + b₄(M₂·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · (b₁ + b₂W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · d₁ · (b₃ + b₄W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · (b₃ + b₄W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) önce duygusal tükenmişliği artırıp ardından karar ertelemeyi (M₁→M₂) tetikleyerek mi etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 89, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Huang, Y., Yang, L., Liu, Y., & Zhang, S. (2024). Effects of perceived stress on college students' sleep quality: a moderated chain mediation model. BMC Psychology, 12, 476.

Çalışmanın bulgusu: 8.178 üniversite öğrencisinden oluşan geniş örneklemde, algılanan stresin uyku kalitesiyle bağlantısı büyük ölçüde yaşamda anlam varlığı ve depresyon üzerinden işlemektedir: toplam dolaylı etki anlamlıdır (0.24, %95 GA [0.22, 0.25]) ve yaşamda anlam varlığı → depresyon seri aracılık yolu 0.03 (%95 GA [0.03, 0.04]) ile toplam etkinin %12.50'sini oluşturmaktadır. Yaşamda anlam arayışı (SML) bu süreci yumuşatmaktadır: depresyon × anlam arayışı (β = −0.03, p < .01) ve algılanan stres × anlam arayışı (β = −0.02, p < .05) etkileşimleri uyku kalitesini anlamlı yordamıştır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Metinde 'the moderating role of SML in the chain mediation model was tested using the PROCESS macro (Model 89)' ifadesi geçer: X = algılanan stres, M₁ = yaşamda anlam varlığı, M₂ = depresyon, Y = uyku kalitesi, W = yaşamda anlam arayışı.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 6 - Seri aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 88 - Seri aracılık — W tüm b-yollarındac′ moderasyonsuz eşi Model 85 - Seri aracılık — W a-yolları + c′aynısı a-yolunda (birinci aşama)

Model 88 Model 90