Model model özel Hayes içeriği

Seri aracılık + moderasyon

Hayes PROCESS Model 92Seri aracılık — W tüm yollarda

Model 92, seri aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in aracılar üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

a₁a₂b₁b₂dc′XYM₁M₂W
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 92, seri aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in aracılar üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W düzenleyici etki gösterir; aracılar arasındaki zincirde (d-yolu) W düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W düzenleyici etki gösterir.

Model 92'de W; a yolları, aracılar arası d-yolu, b yolları ve c′ doğrudan yolu dâhil bütün yapıyı düzenler. Parametre sayısındaki artış nedeniyle örneklem yeterliği ve model karmaşıklığı analizden önce ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu model en az 2 aracı değişken gerektirir (en fazla 4). Analiz aşamasında aracı değişkenler sırasıyla belirtilir; sıra, zincirdeki konumu belirler.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X + a₂W + a₃(X·W)

M₂ = i + a₄X + a₅W + a₆(X·W) + d₁M₁ + d₂(M₁·W)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M₁ + b₂(M₁·W) + b₃M₂ + b₄(M₂·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → Y): (a₁ + a₃W) · (b₁ + b₂W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): (a₁ + a₃W) · (d₁ + d₂W) · (b₃ + b₄W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₂ → Y): (a₄ + a₆W) · (b₃ + b₄W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) önce duygusal tükenmişliği artırıp ardından karar ertelemeyi (M₁→M₂) tetikleyerek mi etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 92, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Zhao, C., & Zhang, Y. (2024). Moderated serial mediation effects of adaptation problems, academic stress, and interpersonal relationships on the sleep quality of early-year university students. Frontiers in Public Health, 12, 1476020.

Çalışmanın bulgusu: 3.490 üniversite öğrencisinden oluşan örneklemde, kaygı uyum sorunlarını ve akademik stresi artırarak uyku kalitesini bozmaktadır: seri aracılık zincirinin tüm yolları anlamlıdır (uyku kalitesi üzerinde uyum sorunları β = 0.145, akademik stres β = 0.081, p < .001). Kişilerarası ilişkiler yalnızca uyku kalitesi denklemindeki üç yolu düzenlemektedir; bu denklemde üç etkileşim terimi de anlamlıdır (int_1 β = 0.003, p = .002; int_2 β = −0.015, p < .001; int_3 β = −0.012, p < .001), buna karşılık aracı değişkenlere giden yollardaki etkileşimler anlamlı çıkmamıştır; negatif işaretli etkileşimler, güçlü kişilerarası ilişkilerin zincirin ilgili halkalarını zayıflattığına işaret etmektedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin seri modeldeki tüm yolları koşullandırabileceği varsayımıyla Model 92 seçilmiş, ancak anlamlı düzenleme yalnızca uyku kalitesi denkleminde ortaya çıkmıştır; X = kaygı, M₁ = uyum sorunları, M₂ = akademik stres, Y = uyku kalitesi, W = kişilerarası ilişkiler.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

İlişkili modeller