Hayes PROCESS Model 90Seri aracılık — W son b-yolu + c′

Model 90, seri aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in aracılar üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W düzenleyici etki gösterir.

Bu model en az 2 aracı değişken gerektirir (en fazla 4). Analiz aşamasında aracı değişkenler sırasıyla belirtilir; sıra, zincirdeki konumu belirler.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃(X·W) + b₁M₁ + b₂M₂ + b₃(M₂·W)

Dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · b₁

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · d₁ · (b₂ + b₃W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · (b₂ + b₃W)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₃W

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) önce duygusal tükenmişliği artırıp ardından karar ertelemeyi (M₁→M₂) tetikleyerek mi etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 90, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Aksakallı Bayraktar, Z., Oral, S., Bulut, S. H., & Bayraktar, Y. (2023). Effect of perception of sustainability in local food experiences on healthy eating tendency: mediator and moderator effects. Frontiers in Nutrition, 10, 1150277.

Çalışmanın bulgusu: 379 katılımcıdan oluşan örneklemde, yerel yemek deneyimlerinde sürdürülebilirlik algısı yerel yemek yeme eğilimini artırarak sağlıklı beslenme eğilimini güçlendirmektedir: bu dolaylı etki anlamlıdır (0.060, %95 GA [0.0178, 0.1091]; güven aralığı sıfırı içermemektedir). Buna karşılık çevrim içi bilgi aramanın bu dolaylı yolu düzenlediğine dair yeterli kanıt bulunamamıştır: koşullu dolaylı etki bir düzeyde anlamlı görünse de (OIS:1 = 0.06, %95 GA [0.0096, 0.1222]) diğer düzeyde güven aralığı sıfırı içermektedir (OIS:2 = 0.05, %95 GA [−0.0027, 0.1210]); dolayısıyla düzenlenmiş aracılık desteklenmemiştir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Metinde modelin 'Hayes PROCESS Macro (model 90)' ile test edildiği belirtilir: X = sürdürülebilirlik algısı, M₁ = kişilik özellikleri, M₂ = yerel yemek yeme eğilimi, Y = sağlıklı beslenme eğilimi, W = çevrimiçi bilgi arama (etkisi anlamsız bulunmuş — anlamsız moderasyonun dürüst raporlanmasına örnek).

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 6 - Seri aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 87 - Seri aracılık — W son b-yolundac′ moderasyonsuz eşi Model 85 - Seri aracılık — W a-yolları + c′aynısı a-yolunda (birinci aşama)

Model 89 Model 91