Hayes PROCESS Model 88Seri aracılık — W tüm b-yollarında

Model 88, X→M₁→M₂→Y zincirinde her iki aracının Y üzerindeki etkisinin aynı düzenleyiciye (W) göre değiştiğini varsayar; üç özgül dolaylı etkinin üçü de W'ye koşullu hâle gelir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 88'de düzenleyici yalnız Y denkleminde yer alır, ancak orada iki ayrı çarpım terimi oluşturur: Y = c′X + b₁M₁ + b₂W + b₃(M₁·W) + b₄M₂ + b₅(M₂·W). M₁ ve M₂ denklemleri ise Model 6'daki gibi düzenleyicisizdir. Kuramsal karşılığı, aracıların sonucu etkileme biçiminin bağlama göre değişmesidir; aracıların kendisinin oluşumu bağlamdan bağımsız kabul edilir. Model 87'den farkı W'nin yalnız son aracıyı değil ilk aracıyı da Y'ye bağlayan yolu düzenlemesidir; Model 84 bu yapının birinci aşama karşılığıdır.

Üç koşullu dolaylı etki şunlardır: a₁·(b₁ + b₃W), a₁·d₁·(b₄ + b₅W) ve a₂·(b₄ + b₅W). Üçü de W'nin doğrusal fonksiyonudur ve her biri için ayrı bir moderasyonlu aracılık indeksi vardır (a₁·b₃, a₁·d₁·b₅, a₂·b₅). Burada sık gözden kaçan bir nokta var: zincir yolunun koşulluluğu yalnız b₅ üzerinden gelir. M₁·W etkileşimi (b₃) ne kadar güçlü olursa olsun seri dolaylı etkiyi değiştirmez; yalnız M₁ → Y kısa yolunu ilgilendirir. Bu nedenle iki çarpım teriminin her biri ayrı bir hipotezin testidir ve ayrı yorumlanmalıdır.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁

Y = i + c′X + b₁M₁ + b₂W + b₃(M₁·W) + b₄M₂ + b₅(M₂·W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · (b₁ + b₃W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · d₁ · (b₄ + b₅W)

Koşullu dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · (b₄ + b₅W)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Kurumsal sosyal sorumluluk araştırmasından bir örnek

Bir tüketici örnekleminde markanın kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerine ilişkin algının (X) satın alma niyetiyle (Y) ilişkili olduğu biliniyor. Araştırmacının önerdiği zincir şöyle: sosyal sorumluluk algısı önce kurumsal itibar algısını (M₁) yükseltiyor, itibar marka güvenini (M₂) artırıyor, güven de satın alma niyetine yansıyor.

Düzenleyici, tüketicinin sosyal sorumluluk söylemlerine yönelik şüpheciliğidir (W). Şüpheci tüketicinin de itibarı ya da güveni fark edebileceği, ancak bu algıları satın alma kararına daha zayıf yansıtacağı öngörülüyor. Beklenti hem itibar → niyet hem güven → niyet yolları için geçerli olduğundan iki b-yolu da şüphecilikle düzenlenir ve analiz Model 88 ile yapılır.

SPSS PROCESS komutu

process y=niyet /x=kss /m=itibar guven /w=supheci /model=88 /center=1 /plot=1 /boot=5000 /seed=2026 .

m= listesindeki ilk değişken M₁ (itibar), ikincisi M₂ (güven) olur; W her iki aracının Y'ye etkisini düzenler. Y denkleminde aynı W ile iki çarpım terimi bulunduğundan merkezleme (center=1) katsayıların yorumunu kolaylaştırır: b₁ ve b₄, ortalama şüphecilik düzeyindeki aracı etkileri olarak okunur. Koşul değerleri varsayılan olarak W'nin 16., 50. ve 84. yüzdelikleridir; moments=1 ortalama ve ±1 SS değerlerini kullanır.

Çıktıda nereye bakılır?

Y tablosunda iki çarpım satırı (Int_1 ve Int_2) ve “Product terms key”: hangi satırın itibar × şüphecilik, hangisinin güven × şüphecilik olduğu burada yazar.
“Test(s) of highest order unconditional interaction(s)”: çarpım terimlerinin Y'de açıkladığı ek varyans (R2-chng), F ve p değerleri; her b-yolunun koşulluluğu ayrı değerlendirilir.
Dolaylı etkiler bölümünde üç yolun her biri için şüpheciliğin seçilen düzeylerindeki Effect, BootSE, BootLLCI ve BootULCI değerleri; yolların hangi aracı dizisine karşılık geldiği çıktıda okla gösterilir.
Her dolaylı yol için “Index of moderated mediation” ve bootstrap güven aralığı. Seri hipotez açısından belirleyici olan, itibar → güven → niyet zincirinin indeksidir (a₁·d₁·b₅).
“Direct effect of X on Y”: c′ düzenlenmediği için koşulsuz tek bir değerdir.

Komşu modellerden farkı

Model 87: W yalnız son aracının Y'ye etkisini (M₂→Y) düzenler; yalnız M₁ üzerinden giden dolaylı etki koşulsuz kalır.
Model 89: Model 88'e ek olarak X→Y doğrudan yolu da W ile düzenlenir.
Model 84: Simetrik karşılığıdır: W b-yollarını değil, X'ten aracılara uzanan a-yollarını düzenler.
Model 14: Aracılar seri değil paraleldir; ikinci aşama moderasyonu vardır, ancak aracılar arası d-yolu tahmin edilmez.

Raporlama örneği

Kurumsal itibar ve marka güveninin, kurumsal sosyal sorumluluk algısı ile satın alma niyeti arasındaki seri aracılık rolü ve aracıların niyet üzerindeki etkilerinin tüketici şüpheciliğine göre değişip değişmediği PROCESS Model 88 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. İtibar × şüphecilik (b = [ ], p = [ ]) ve güven × şüphecilik (b = [ ], p = [ ]) etkileşimlerinin sonuçları raporlanmıştır. Sosyal sorumluluk algısı → itibar → güven → niyet yolunun dolaylı etkisi düşük şüphecilikte [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek şüphecilikte [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak bulunmuş; bu yolun moderasyonlu aracılık indeksi [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır. Yalnız itibar üzerinden ve yalnız güven üzerinden geçen yolların indeksleri sırasıyla [ ] (%95 BootGA [ , ]) ve [ ] (%95 BootGA [ , ]) olmuştur.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

İtibar × şüphecilik etkileşiminin anlamlı olmasını seri zincirin düzenlendiğine kanıt saymak. Zincir yolunun koşulluluğu yalnız güven × şüphecilik katsayısına bağlıdır.
Üç dolaylı yoldan yalnız toplamına bakıp moderasyon hakkında karar vermek; her yolun indeksi ayrı ayrı raporlanmalıdır.
Merkezleme yapmadan b₁ ve b₄'ü aracıların genel etkisi gibi yorumlamak. Bu katsayılar W = 0 iken geçerlidir ve şüphecilik ölçeğinde sıfır anlamlı bir değer olmayabilir.
Şüpheciliğin itibar ve güven algılarını da etkilediği bir kuram varken Model 88'i seçmek; bu modelde W aracıları yordamaz, yalnız onların niyete etkisini düzenler.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Jia, Y. (2025). Emotional resiliency and life satisfaction among teachers of Chinese as a foreign language: mediating chain model with grit and employability and gender moderation. Frontiers in Psychology, 16, 1450617.

Çalışmanın bulgusu: Yabancı dil olarak Çince öğreten 1.003 öğretmenden oluşan örneklemde, duygusal dayanıklılık azim (grit) ve istihdam edilebilirlik üzerinden yaşam doyumunu beslemekte, bu dolaylı yolların gücü ise cinsiyete göre değişmektedir. Cinsiyetin düzenlediği aracılık indeksleri (dolaylı etkinin cinsiyete göre değişiminin testi) üç yol için de anlamlıdır: azim aracılı yol için −0.0452, istihdam edilebilirlik aracılı yol için 0.0361, azim → istihdam edilebilirlik zincir yolu için 0.0334. Zincir aracılık etkisi kadın öğretmenlerde erkeklerden daha güçlü bulunmuştur.

Model seçimi ve değişken rolleri: Metinde 'specifically employing Model 88' denir ve model şeması 'Process model 88 framework' olarak sunulur: X = duygusal dayanıklılık, M₁ = azim (grit), M₂ = istihdam edilebilirlik, Y = yaşam doyumu, W = cinsiyet.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 6 - Seri aracılıkmoderatörsüz temel hali Model 89 - Seri aracılık — W b-yolları + c′c′ yolu da moderasyonlu hali Model 83 - Seri aracılık — W ilk a-yolundaaynısı a-yolunda (birinci aşama)

Model 87 Model 89