Hayes PROCESS Model 91Seri aracılık — W zincir (d) yolunda

Model 91, seri aracılık mekanizmasının aracılar arası zinciri (d-yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in aracılar üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracılar arasındaki zincirde (d-yolu) W düzenleyici etki gösterir.

Düzenleyici değişken, aracılar arasındaki bağlantıda (d₂₁, M₁→M₂) yer alır. Bu yapı, mekanizmanın bir aracıdan diğerine aktarılmasının koşullara göre değiştiği yönünde açık bir kuramsal gerekçe gerektirir.

Bu model en az 2 aracı değişken gerektirir (en fazla 4). Analiz aşamasında aracı değişkenler sırasıyla belirtilir; sıra, zincirdeki konumu belirler.

İstatistiksel gösterim

M₁ = i + a₁X

M₂ = i + a₂X + d₁M₁ + d₂W + d₃(M₁·W)

Y = i + c′X + b₁M₁ + b₂M₂

Dolaylı etki (X → M₁ → Y): a₁ · b₁

Koşullu dolaylı etki (X → M₁ → M₂ → Y): a₁ · (d₁ + d₃W) · b₂

Dolaylı etki (X → M₂ → Y): a₂ · b₂

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) önce duygusal tükenmişliği artırıp ardından karar ertelemeyi (M₁→M₂) tetikleyerek mi etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 91, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Kim, H.-Y., & Urminsky, O. (2024). The different roads not taken: Considering diverse foregone alternatives motivates future goal persistence. Journal of Consumer Psychology, 35(1), 22-41.

Çalışmanın bulgusu: Tüketiciler bir hedef uğruna birbirine benzemeyen seçeneklerden vazgeçtiklerinde, benzer seçeneklerden vazgeçenlere göre daha büyük bir fedakârlık yaptıklarını düşünmektedir. Bu değerlendirme, verilen kararın kişi üzerindeki etkisini artırmakta ve sonraki hedefe uygun seçimi desteklemektedir. Ancak önceki fedakârlığın nesnel bir işaretle görünür kılınması, iki aracı değişken arasındaki bağlantıyı zayıflatmaktadır. Model 91 ile sınanan koşullu seri dolaylı etki anlamlıdır (b = −0.02, SE = 0.01, %95 GA [−0.0433, −0.0035]); dolaylı etki nesnel işaret yokken anlamlıdır (b = 0.02, SE = 0.01, %95 GA [0.0049, 0.0348]).

Model seçimi ve değişken rolleri: Model 91, iki aracı değişken arasındaki yolun hangi koşulda değiştiğini incelemek için kullanılmıştır. Çalışmada X = vazgeçilen seçeneklerin çeşitliliği, M₁ = algılanan fedakârlık, M₂ = kararın kişi üzerindeki etkisi, Y = sonraki hedefe uygun seçim ve W = nesnel işaretin bulunup bulunmamasıdır. Yayının açık erişimli tam metninde 'PROCESS, Model 91' ifadesi ve koşullu dolaylı etki sonuçları doğrulanmıştır.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geç İletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 6 - Seri aracılıkmoderatörsüz temel hali

Model 90 Model 92