Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — b-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 14İkinci aşama moderasyonlu aracılık

Model 14, aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

abc′XYMV
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 14, aracılık mekanizmasının ikinci aşaması (M→Y yolu) düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin V düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda V düzenleyici etki gösterir.

Model 14'te düzenleyici değişken V, X→M yolunu değil M→Y yolunu etkiler. Buna göre mekanizmanın başlangıcı aynı kalabilir; ancak aracının sonuca dönüşme düzeyi V'ye bağlı olarak farklılaşabilir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X

Y = i + c′X + b₁M + b₂V + b₃(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): a₁ · (b₁ + b₃V)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 14, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin ürün ilgilenimi (V) düzeyine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Pires, M. L. (2025). The effects of job insecurity on psychological well-being and work engagement: Testing a moderated mediation model. Behavioral Sciences, 15(7), 979.

Çalışmanın bulgusu: 938 Portekizli çalışandan oluşan örneklemde, iş güvencesizliğinin psikolojik iyi oluşla ilişkisi işteki öz yeterlik üzerinden işlemekte, öz yeterliğin iyi oluşa katkısı ise algılanan amir desteğiyle güçlenmektedir (etkileşim terimi B = 0.120, p < .001). Bu nedenle iş güvencesizliğinin öz yeterlik üzerinden iyi oluşa uzanan koşullu dolaylı etkisi amir desteği yükseldikçe büyümektedir: düşük destekte (−1 standart sapma) −0.018 (%95 GA [−0.033, −0.008]), ortalama düzeyde −0.028 (%95 GA [−0.043, −0.015]), yüksek destekte (+1 standart sapma) −0.038 (%95 GA [−0.058, −0.019]). Üç düzeyde de güven aralığı sıfırı içermediğinden dolaylı etki anlamlıdır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin aracı→sonuç (b) yolunu koşullandırdığı hipotez için Model 14 kullanılmış; X = iş güvencesizliği, M = işte öz yeterlik, Y = psikolojik iyi oluş, V = algılanan yönetici desteği.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 15 - İkinci aşama + doğrudan yol moderasyonuc′ yolu da moderasyonlu haliModel 7 - Birinci aşama moderasyonlu aracılıkaynısı a-yolunda (birinci aşama)Model 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkW'yi iki aşamaya da koyar
Model 13Model 15