Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — b-yolu moderasyonlu

Hayes PROCESS Model 14İkinci aşama moderasyonlu aracılık

Model 14, X'in Y üzerindeki dolaylı etkisinin ikinci aşamada, yani aracının sonuca etkisinde (M→Y), bir düzenleyiciye (V) göre değişip değişmediğini sınar; X→M yolu ve doğrudan etki koşulsuzdur.

abc′XYMV
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 14'te iki denklem kurulur. M yalnız X ile yordanır (a₁); Y ise X, M, V ve M·V çarpımıyla yordanır. Düzenleyicinin görevi aracının sonuca aktarılma gücünü değiştirmektir: M'nin Y üzerindeki etkisi b₁ + b₃V olarak yazılır. Dolaylı etki bu nedenle a₁(b₁ + b₃V) biçimini alır ve V'nin doğrusal bir fonksiyonudur.

Model 7'den ayrıldığı nokta düzenleyicinin yeridir. Model 7'de W, X'in aracıyı ne kadar harekete geçirdiğini değiştirir; burada X→M bağlantısı herkes için aynı kabul edilir, değişen şey aracıdaki bir birimlik farkın sonuca ne kadar yansıdığıdır. Dolaylı etkinin V'ye göre değişip değişmediğinin resmî testi moderasyonlu aracılık indeksidir (a₁b₃). İndeksin bootstrap güven aralığı sıfırı dışarıda bırakıyorsa V'nin herhangi iki değerindeki koşullu dolaylı etkiler birbirinden farklıdır. Doğrudan etki (c′) ise bu modelde V'ye bağlı değildir, tek bir değer olarak raporlanır.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X

Y = i + c′X + b₁M + b₂V + b₃(M·V)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): a₁ · (b₁ + b₃V)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Ebelik araştırmasından bir örnek

İlk gebeliğini yaşayan kadınlarla yürütülen bir çalışmada, doğuma hazırlık sınıflarında tamamlanan oturum sayısı (X) arttıkça doğum korkusunun (Y) azaldığı gözleniyor. Ebelik literatüründeki açıklama, bu sınıfların doğum öz-yeterliğini (M) yükselttiği, öz-yeterliğin de korkuyu azalttığı yönünde.

Araştırmacının ek sorusu zincirin ikinci halkasıyla ilgili: daha önceki bir sağlık hizmeti deneyimini travmatik olarak algılayan kadınlarda öz-yeterlik korkuyu aynı ölçüde azaltıyor mu? Önceki deneyimin travmatik algılanma düzeyi (V) bu yüzden öz-yeterlik → doğum korkusu yolunu düzenleyen değişken olarak modele girer. Hazırlık sınıfının öz-yeterliği artırma gücünün bu deneyimden bağımsız olduğu varsayılır; V'nin X→M yoluna konmamasının gerekçesi budur.

SPSS PROCESS komutu

process y=korku /x=hazirlik /m=ozyeterlik /w=travma /model=14 /center=2 /boot=5000 /seed=2026 /plot=1 .

Diyagramdaki V, PROCESS 4 komutunda /w= ile girilir; güncel sürümde düzenleyiciler yalnız W ve Z adlarını taşır ve Model 14'ün tek düzenleyicisi W'dir. center=2 çarpım terimine giren sürekli değişkenleri ortalamadan merkezler; böylece b₁, V ortalamadayken öz-yeterliğin korku üzerindeki etkisi olarak okunur. Koşullu dolaylı etkiler varsayılan olarak V'nin 16., 50. ve 84. yüzdeliklerinde hesaplanır; V iki değerli bir değişkense iki grubun değeri kullanılır. Kuramsal olarak anlamlı tek bir değer raporlanacaksa wmodval= ile belirtilebilir.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M'nin sonuç değişken olduğu “OUTCOME VARIABLE” bölümü: X'in katsayısı a₁'dir. Bu tabloda çarpım terimi yoktur, çünkü Model 14'te X→M yolu koşulsuzdur.
  • Y bölümündeki “Int_1” satırı ve “Product terms key”: Int_1, M ile W'nin (diyagramda V) çarpımıdır ve b₃'ü verir. “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” altındaki M*W satırı bu terimin eklediği R2-chng, F ve p değerini gösterir.
  • “Direct effect of X on Y”: tek bir c′ değeri, standart hatası ve güven aralığı.
  • “Conditional indirect effects of X on Y” tablosu: V'nin seçilen değerlerinde Effect, BootSE, BootLLCI ve BootULCI.
  • “Index of moderated mediation” satırı: Index (a₁b₃), BootSE ve bootstrap güven aralığı. Aralık sıfırı içermiyorsa dolaylı etkinin V'ye bağlı olduğu sonucuna varılır.

Komşu modellerden farkı

  • Model 7: Düzenleyici (W) birinci aşamadadır; X→M yolunu değiştirir, M→Y yolu koşulsuzdur.
  • Model 15: V, M→Y yolunun yanında X→Y doğrudan yolunu da düzenler; doğrudan etki de koşullu hâle gelir.
  • Model 21: İkinci aşamadaki V'ye ek olarak birinci aşamayı ayrı bir düzenleyici (W) koşullandırır.
  • Model 58: Aynı düzenleyici (W) hem X→M hem M→Y yolunda yer alır; dolaylı etki W'nin doğrusal olmayan bir fonksiyonu olur.

Raporlama örneği

Doğum öz-yeterliğinin, doğuma hazırlık sınıfına katılım ile doğum korkusu arasındaki aracılık rolünün önceki travmatik sağlık deneyimine göre değişip değişmediği PROCESS Model 14 ile 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Hazırlık sınıfına katılım öz-yeterliği yordamıştır (a = [ ], p = [ ]). Öz-yeterlik × travmatik deneyim etkileşimi doğum korkusunu yordamıştır (b = [ ], %95 GA [ , ], p = [ ]). Moderasyonlu aracılık indeksi [ ] olarak bulunmuştur (BootSE = [ ], %95 BootGA [ , ]). Koşullu dolaylı etki travmatik deneyimin düşük düzeyinde [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek düzeyinde [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Düzenleyicinin hangi yolu etkilediğini kurama değil veriye bakarak seçmek. X→M yolunun da V'ye göre değiştiği düşünülüyorsa Model 14 yerine Model 58 ya da Model 21 değerlendirilmelidir.
  • M·V etkileşiminin anlamlı olmasını tek başına moderasyonlu aracılık kanıtı saymak. a₁ küçükse etkileşim anlamlı olsa bile indeksin güven aralığı sıfırı içerebilir; karar indekse dayanır.
  • V'nin bir düzeyinde dolaylı etki anlamlı, diğerinde anlamsız diye dolaylı etkinin V'ye göre farklılaştığını söylemek. İki koşullu etki arasındaki farkın testi indekstir.
  • Diyagramdaki V harfini komutta ayrı bir seçenek sanmak. PROCESS 4'te düzenleyici seçenekleri yalnız w ve z'dir; Model 14'te V, /w= olarak yazılır.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Pires, M. L. (2025). The effects of job insecurity on psychological well-being and work engagement: Testing a moderated mediation model. Behavioral Sciences, 15(7), 979.

Çalışmanın bulgusu: 938 Portekizli çalışandan oluşan örneklemde, iş güvencesizliğinin psikolojik iyi oluşla ilişkisi işteki öz yeterlik üzerinden işlemekte, öz yeterliğin iyi oluşa katkısı ise algılanan amir desteğiyle güçlenmektedir (etkileşim terimi B = 0.120, p < .001). Bu nedenle iş güvencesizliğinin öz yeterlik üzerinden iyi oluşa uzanan koşullu dolaylı etkisi amir desteği yükseldikçe büyümektedir: düşük destekte (−1 standart sapma) −0.018 (%95 GA [−0.033, −0.008]), ortalama düzeyde −0.028 (%95 GA [−0.043, −0.015]), yüksek destekte (+1 standart sapma) −0.038 (%95 GA [−0.058, −0.019]). Üç düzeyde de güven aralığı sıfırı içermediğinden dolaylı etki anlamlıdır.

Model seçimi ve değişken rolleri: Düzenleyicinin aracı→sonuç (b) yolunu koşullandırdığı hipotez için Model 14 kullanılmış; X = iş güvencesizliği, M = işte öz yeterlik, Y = psikolojik iyi oluş, V = algılanan yönetici desteği.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 15 - İkinci aşama + doğrudan yol moderasyonuc′ yolu da moderasyonlu haliModel 7 - Birinci aşama moderasyonlu aracılıkaynısı a-yolunda (birinci aşama)Model 58 - Her iki aşaması W ile moderasyonlu aracılıkW'yi iki aşamaya da koyar
Model 13Model 15