Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — karma moderasyon

Hayes PROCESS Model 75Koşullu aracılık (a: W,Z · b: W,Z)

Model 75'te iki düzenleyici (W ve Z) hem X→M hem M→Y yolunu ayrı ayrı düzenler; dolaylı etki iki aşamada da koşulludur ve W–Z değer kombinasyonlarında yorumlanır, doğrudan etki koşulsuz kalır.

abc′XYMWZ
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 75'te W ve Z aracılık zincirinin iki halkasını birden düzenler. M denkleminde X·W ve X·Z terimleri (a₄, a₅), Y denkleminde M·W ve M·Z terimleri (b₄, b₅) bulunur; dolaylı etki (a₁ + a₄W + a₅Z)·(b₁ + b₄W + b₅Z) olarak yazılır. Modelde X·W·Z gibi üçlü bir terim yoktur: her düzenleyici kendi başına etki eder ve etkileri toplanır.

Buna karşın çarpım açıldığında dolaylı etki W², Z² ve W·Z içeren terimler barındırır; yani modelde açık bir W·Z etkileşimi tanımlanmasa da dolaylı etki iki düzenleyicinin ortak düzeyine bağlıdır. Dolaylı etki W ve Z'nin doğrusal bir fonksiyonu olmadığından, Model 7 veya Model 14'teki gibi tek bir moderasyonlu aracılık indeksi bu modelde tanımlanmaz. Çıkarım, seçilen W–Z kombinasyonlarındaki koşullu dolaylı etkilerin bootstrap güven aralıklarına dayanır. Doğrudan etki (c′) ise düzenlenmez; bu özellik Model 75'i Model 76'dan ayırır.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′X + b₁M + b₂W + b₃Z + b₄(M·W) + b₅(M·Z)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · (b₁ + b₄W + b₅Z)

Doğrudan etki: c′

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Turist sadakati araştırmasından bir örnek

Kapadokya'yı ziyaret eden yerli turistlerle yürütülen bir araştırmada destinasyonda algılanan hizmet kalitesinin (X) genel ziyaret memnuniyetini (M), memnuniyetin de destinasyon sadakatini (Y; yeniden ziyaret ve tavsiye niyeti) yordadığı öngörülmektedir. Araştırmacı bu zincirin iki halkasının da ziyaretçi profiline göre değişebileceğini düşünmektedir.

Önceki ziyaret sayısı (W), deneyimli turistlerin hizmet kalitesini beklentileriyle karşılaştırma biçimini değiştirerek X→M yolunu, memnuniyetin sadakate dönüşme gücünü azaltarak da M→Y yolunu etkileyebilir. Aynı mantık yenilik arayışı (Z) için de kurulur: yenilik arayan ziyaretçi memnun kalsa bile başka destinasyonlara yönelebilir. Her iki düzenleyici iki yolu da etkilediği için soru Model 75'e karşılık gelir; hizmet kalitesinin sadakat üzerindeki doğrudan ilişkisinin ise ziyaretçi profiline göre değişmediği varsayılır.

SPSS PROCESS komutu

process y=sadakat /x=kalite /m=memnuniyet /w=ziyaret /z=yenilik /model=75 /center=1 /boot=5000 /seed=2026 .

Sayfadaki W ve Z sembolleri PROCESS 4'teki /w= ve /z= argümanlarıyla birebir eşleşir; ek bir sembol dönüşümü gerekmez. Model 75'te iki düzenleyicinin de tanımlanması zorunludur. center=1, çarpım terimlerine giren değişkenleri ortalamadan merkezler ve a₁, b₁ katsayılarını W ile Z'nin ortalamalarındaki etkiler olarak okunur kılar. Koşullu dolaylı etkiler varsayılan olarak W ve Z'nin 16., 50. ve 84. yüzdeliklerinin tüm kombinasyonlarında (3 × 3) verilir; ortalama ve ±1 SS için moments=1 eklenir. Kuramsal olarak anlamlı belirli değerler varsa wmodval= ve zmodval= ile tanımlanabilir.

Çıktıda nereye bakılır?

  • M'nin “OUTCOME VARIABLE:” olduğu tabloda Int_1 ve Int_2 katsayıları (a₄, a₅); hangi Int satırının hangi çarpıma karşılık geldiği “Product terms key:” bölümünde yazılıdır.
  • Y tablosundaki iki çarpım terimi (b₄, b₅) ve “Test(s) of highest order unconditional interaction(s)” satırları: her çarpımın eklenmesiyle açıklanan varyans artışı (R2-chng), F ve p değeri.
  • “Direct effect of X on Y” bölümü: tek satırlık, düzenleyicilerden bağımsız doğrudan etki (c′).
  • “Conditional indirect effects of X on Y:” tablosu: W ve Z sütunlarıyla her kombinasyon için Effect, BootSE, BootLLCI ve BootULCI. Yorumun asıl dayanağı bu tablodur.
  • Modelde moderasyonlu aracılık indeksi satırı beklenmemelidir; dolaylı etki W ve Z'nin doğrusal fonksiyonu olmadığından tek bir indeks dolaylı etkinin değişimini özetleyemez.

Komşu modellerden farkı

  • Model 76: Aynı yapıya doğrudan yolun da W ve Z tarafından düzenlenmesi eklenir; c′ koşullu hâle gelir.
  • Model 58: Tek bir düzenleyici (W) hem a hem b yolunu düzenler; Z yoktur.
  • Model 9: W ve Z yalnız X→M yolunu düzenler; b yolu koşulsuz kaldığı için dolaylı etki W ve Z'nin doğrusal fonksiyonudur ve kısmi moderasyonlu aracılık indeksleri tanımlanabilir.
  • Model 72: W ve Z her iki aşamada X·W·Z ve M·W·Z üçlü etkileşimleriyle düzenler; Model 75'te üçlü terim yoktur.

Raporlama örneği

Ziyaret memnuniyetinin, algılanan hizmet kalitesi ile destinasyon sadakati arasındaki aracılık rolünün önceki ziyaret sayısı ve yenilik arayışına göre değişip değişmediği PROCESS Model 75 ve 5000 bootstrap örneklemiyle incelenmiştir. Hizmet kalitesi × ziyaret sayısı (b = [ ], p = [ ]) ve memnuniyet × yenilik arayışı (b = [ ], p = [ ]) etkileşimleri anlamlı bulunmuştur. Dolaylı etki, düşük ziyaret sayısı ve düşük yenilik arayışında [ ] (%95 BootGA [ , ]), yüksek ziyaret sayısı ve yüksek yenilik arayışında [ ] (%95 BootGA [ , ]) olarak hesaplanmıştır; doğrudan etki c′ = [ ], p = [ ] olmuştur.

Köşeli parantezler kendi çıktınızdaki değerlerle doldurulur.

Sık yapılan hatalar

  • Bu model için bir moderasyonlu aracılık indeksi aramak ya da Model 7'deki indeksi elle hesaplayıp raporlamak. Dolaylı etki iki aşamada da koşullu olduğundan değerlendirme W–Z kombinasyonlarındaki koşullu dolaylı etkilerle yapılır.
  • Modelde W·Z terimi olmadığı için dolaylı etkinin W ve Z'nin birlikte aldığı değerlerden bağımsız olduğunu düşünmek. a ve b yollarının çarpımı nedeniyle dolaylı etki iki düzenleyicinin ortak düzeyine bağlıdır.
  • Dokuz koşullu dolaylı etkiden yalnız anlamlı olanları seçip raporlamak. Tablo bütün olarak sunulmalı, hangi kombinasyonlarda güven aralığının sıfırı içerdiği açıkça gösterilmelidir.
  • Kuram yalnız a yolunda moderasyon öngördüğü hâlde, daha çok etkileşim sınadığı için Model 75'i tercih etmek. Gereksiz çarpım terimleri gücü düşürür; model seçimi hipotezlerdeki yollarla eşleşmelidir.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Liu, R. W., & Lapinski, M. K. (2024). Cultural influences on the effects of social norm appeals. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 379, 20230036.

Çalışmanın bulgusu: ABD'den 563 ve Çin'den 886 katılımcının yer aldığı (analiz N = 1.286) kültürlerarası deneyde, betimleyici norm mesajının (çoğunluğun ne yaptığına ilişkin bilgi) davranışsal niyete etkisi, normun ne kadar yaygın algılandığı üzerinden işlemektedir. Bu koşullu dolaylı etki Çinli katılımcılarda (1.70, Boot SE = 0.09, %95 GA [1.53, 1.88]) Amerikalı katılımcılardan (0.33, Boot SE = 0.06, %95 GA [0.23, 0.45]) anlamlı düzeyde daha güçlüdür; iki grubun farkını test eden ikili karşılaştırmanın güven aralığı da sıfırı içermemektedir (%95 GA [1.17, 1.57]). Buna karşılık mesajın niyet üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamıştır (etki = −0.02, p = .5); etki tümüyle algılanan norm yaygınlığı üzerinden gerçekleşmektedir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'tested using the PROCESS Macro Model 75' ifadesi doğrulandı; kültürlerarası deneysel desenle Model 75 kullanımı hem yöntemsel hem kuramsal açıdan güçlü, prestijli bir dergide yayımlanmış bir örnektir.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 76 - Tüm yollar W ve Z ile moderasyonluc′ yolu da moderasyonlu hali
Model 74Model 76