Model model özel Hayes içeriği

Koşullu aracılık — karma moderasyon

Hayes PROCESS Model 76Tüm yollar W ve Z ile moderasyonlu

Model 76, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

abc′XYMWZ
Kesikli kırmızı oklar düzenleyici etkiyi, düz oklar regresyon yollarını gösterir.

Model neyi sınar, ne zaman kullanılır?

Model 76, aracılık mekanizmasının hem birinci (X→M) hem ikinci (M→Y) aşaması düzenleyici değişkene bağlı olduğu bir koşullu süreç modelidir. Temel araştırma sorusu, X'in M üzerinden Y'ye uzanan dolaylı etkisinin W ve Z düzeylerine göre değişip değişmediğidir. Bu değişim, moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir.

Modeldeki koşullu yollar şu biçimde kurulmuştur: X'ten aracıya uzanan a-yolunda W ve Z düzenleyici etki gösterir; aracıdan Y'ye uzanan b-yolunda W ve Z düzenleyici etki gösterir; X'ten Y'ye uzanan doğrudan yolda (c′) W ve Z düzenleyici etki gösterir.

İstatistiksel gösterim

M = i + a₁X + a₂W + a₃Z + a₄(X·W) + a₅(X·Z)

Y = i + c′₁X + c′₂W + c′₃Z + c′₄(X·W) + c′₅(X·Z) + b₁M + b₂(M·W) + b₃(M·Z)

Koşullu dolaylı etki (X → M → Y): (a₁ + a₄W + a₅Z) · (b₁ + b₂W + b₃Z)

Koşullu doğrudan etki: c′₁ + c′₄W + c′₅Z

Katsayı adları denklem sırasına göre verilmiştir. PROCESS çıktısındaki adlandırma sırası farklılaşabilse de temsil edilen yol yapısı aynıdır. Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıkları üzerinden değerlendirilir.

Nasıl yorumlanır?

Algılanan stresin (X) satın alma niyetini (Y) duygusal tükenmişlik (M) aracılığıyla mı etkilediğini merak ettiğinizi varsayalım. Model 76, bu varsayımı dolaylı etki üzerinden sınar ve belirsizliği bootstrap güven aralığıyla değerlendirir. Böylece yalnız toplam ilişki değil, öngörülen mekanizmanın verilerle ne ölçüde desteklendiği de tartışılabilir. Ayrıca dolaylı etkinin markaya duyulan güven (W) ve fiyat duyarlılığı (Z) düzeylerine göre değişip değişmediği aynı model içinde moderasyonlu aracılık indeksiyle değerlendirilir. Bu sonuç, mekanizmanın hangi koşullarda farklılaştığına ilişkin kuramsal yoruma dayanak sağlar.

Kuramsal model belirlendikten sonra değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı, varsayımlar ve raporlanacak etki türü birlikte değerlendirilir. Yorum, yalnız p değerine değil; etki yönü, güven aralığı ve modelin kuramsal gerekçesiyle birlikte yapılmalıdır.

Model seçimi ve raporlama sınırları

Model numarası araştırma sorusu ve kuramsal yol yapısına göre seçilir. Birden fazla modeli deneyip yalnız anlamlı olanı raporlamak uygun değildir. Kesitsel veride bulunan dolaylı etki, tek başına nedensel bir mekanizmayı kanıtlamaz. Düzenleyicilik burada moderation anlamındadır; bir ilişkinin başka bir değişkene göre değişmesini inceler.

Rapor; değişken rollerini, model numarasını, örneklemi, varsa kontrol değişkenlerini ve bunların gerekçesini açıklamalıdır. Dolaylı etki hesaplandıysa bootstrap tekrar sayısı ve güven aralığı yöntemi belirtilir.Makale ve hakem revizyonu rehberi bu sonuçların raporlanmasına ilişkin kontrol adımlarını açıklar.

Literatürden örnek

Doğrulanmış yayın örneği

Ferrer Goodwin, L., Wallymahmed, A., Triandafilidis, Z., & Barker, D. (2025). Professional quality of life is related to emotional intelligence, self-care, and work conditions in healthcare workers: findings from a moderated mediation analysis. BMC Health Services Research, 25, 1381.

Çalışmanın bulgusu: 343 sağlık çalışanından (aracılık analizinde 324) oluşan örneklemde, duygusal zekâ öz bakım davranışlarını güçlendirerek tükenmişliği azaltmaktadır: öz bakım üzerinden geçen dolaylı etki anlamlıdır (ab = −0.277, Boot SE = 0.060, %95 GA [−0.408, −0.177]; güven aralığı sıfırı içermemektedir). Duygusal zekânın öz bakıma katkısı iş yerindeki sosyal destekle güçlenmektedir (etkileşim B = 0.106, p < .001). Daha genel düzeyde iş yeri sosyal desteği ve çalışma türü, duygusal zekânın mesleki yaşam kalitesi üzerindeki hem doğrudan hem dolaylı etkilerini düzenlemiştir.

Model seçimi ve değişken rolleri: Tam metinde 'with model 4 (for mediation) and model 76 (for moderated mediation)' ifadesi teyit edildi; numaralı şablonların en üst ucundaki Model 76'nın hakemli bir dergideki bu kullanımı oldukça nadir bir bulgudur.

DOI kaydını aç

Mod İstatistik bu aşamada size katkı sağlar

Literatürdeki örnek çalışma modelin mantığını gösterir; kendi verinizde doğru Hayes modelini seçmek için hipotez, değişken rolleri, örneklem yapısı ve raporlama beklentisi birlikte değerlendirilmelidir.

WhatsApp ile iletişime geçİletişim formuna git

İlişkili modeller

Model 4 - Basit / paralel aracılıkmoderatörsüz temel haliModel 75 - Koşullu aracılık (a: W,Z · b: W,Z)c′ moderasyonsuz eşi
Model 75Model 80